کارآزمایی ZEUS و ziltivekimab: چرا داروی IL-6 شکست خورد؟
نوشته را باز کنید و با خواندن آن ۳۰ امتیاز بگیرید
وارد شو و با خواندن این مطلب +۳۰ امتیاز بگیر
تا آخر بخوان، چند ثانیه صبر کن، بعد دکمهٔ دریافت پایین صفحه را بزن.
خلاصه
بر پایه اطلاعات تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، کارآزمایی ZEUS که در New England Journal of Medicine منتشر شد نشان داد پادتن IL-6 شرکت Novo Nordisk با نام ziltivekimab نشانگرهای التهاب را بهشدت پایین آورد، اما در ۶٬۳۷۶ بیمار پرخطر، حمله قلبی، سکته مغزی یا مرگ قلبیعروقی را در مقایسه با دارونما کاهش نداد [1][2]. عفونتهای جدی شایعتر بودند [1].
نکتههای کلیدی
- ZEUS تزریق ماهانه ziltivekimab را با دارونما در بزرگسالان مبتلا به بیماری قلبیعروقی آترواسکلروتیک، بیماری مزمن کلیوی و hsCRP بالا (نشانگر التهاب) سنجید [1].
- رویدادهای عمده قلبیعروقی در ۱۷٫۶٪ از گروه ziltivekimab و ۱۷٫۷٪ از گروه دارونما رخ داد (نسبت مخاطره ۰٫۹۹؛ فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰٫۸۸ تا ۱٫۱۱) در میانه ۳۳ ماه پیگیری [1].
- این دارو در ماه ۲۴، در مقایسه با دارونما، IL-6 آزاد را ۷۶ نقطه درصدی و hsCRP را ۶۴ نقطه درصدی کاهش داد [1].
- عفونتهای جدی در ۲۰٫۴٪ در برابر ۱۷٫۹٪ رخ دادند [1].
- پل ریدکر (Paul Ridker)، پژوهشگر اصلی، گفت شاید بیماری بیماران آنقدر پیشرفته بوده که قابل اصلاح نبوده است [2].
- Novo Nordisk برای ziltivekimab زیان کاهش ارزش ۴٫۶ میلیارد کرون دانمارک ثبت کرد؛ پس از توصیه یک کمیته پایش، کارآزمایی نارسایی قلبی HERMES را بست و ATHENA طبق برنامه در حال تکمیل بود [4].
در این صفحه ۱۱ بخش
- کارآزمایی ZEUS چه نتیجهای داشت؟
- Ziltivekimab چیست؟
- چه کسانی در کارآزمایی ZEUS شرکت داشتند؟
- نتایج ثانویه و دادههای ایمنی چه نشان دادند؟
- چرا ziltivekimab رویدادهای قلبی را کاهش نداد؟
- ZEUS برای بیماران با hsCRP بالا چه معنایی دارد؟
- ziltivekimab از این پس چه خواهد شد؟
- اشتباههای رایج
- پرسشهای پرتکرار
- واژهنامه
- منابع
کارآزمایی ZEUS چه نتیجهای داشت؟
Ziltivekimab خطر مرگ قلبیعروقی، حمله قلبی غیرکشنده یا سکته مغزی غیرکشنده را کاهش نداد: رویدادها در ۵۶۱ بیمار (۱۷٫۶٪) در گروه دارو و ۵۶۵ بیمار (۱۷٫۷٪) در گروه دارونما رخ داد، با نسبت مخاطره ۰٫۹۹ (P = 0.84) [1].
- کاهش التهاب: در ماه ۲۴، تفاوت با دارونما برای IL-6 آزاد −۷۶ نقطه درصدی و برای hsCRP −۶۴ نقطه درصدی بود [1].
- اجزای پیامد: مرگ قلبیعروقی ۱۱٫۱٪ در برابر ۱۱٫۲٪، حمله قلبی غیرکشنده ۴٫۵٪ در برابر ۴٫۶٪ و سکته مغزی غیرکشنده ۳٫۶٪ در برابر ۳٫۹٪، بر پایه اسلایدهای ارائه کارآزمایی در AHA [5].
- پیگیری: میانه ۳۳ ماه [1].
- عوارض جانبی جدی: ۵۴٫۶٪ در برابر ۵۴٫۸٪ [1].
- عفونتهای جدی: ۲۰٫۴٪ در برابر ۱۷٫۹٪ [1].
- مرگ به هر علت: به گفته Novo Nordisk تفاوتی نبود [3].
این نتایج در نشستهای علمی انجمن قلب آمریکا (AHA) در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ ارائه و در New England Journal of Medicine منتشر شد [1][2]. Novo Nordisk پیشتر در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ نتیجه کلی را اعلام کرده بود [3].
جدول زیر ارقام اصلی را نشان میدهد.
Ziltivekimab چیست؟
Ziltivekimab یک پادتن تکدودمانی آزمایشی از Novo Nordisk است که اینترلوکین-۶ (IL-6)، پروتئین پیامرسان التهابی، را خنثی میکند؛ در ZEUS بهصورت تزریق ۱۵ mg زیر پوست و ماهی یکبار داده شد [1].
- نظریه: مقاله NEJM میگوید «فرض بر این است که IL-6 هدفی درمانی باشد» در بیماری قلبیعروقی آترواسکلروتیک و بیماری مزمن کلیوی [1].
- درگیری با هدف: Novo Nordisk گفت دارو بر مسیر IL-6 «اثر زیستی مورد انتظار را ایجاد کرد» [3].
- تأیید نشده: ziltivekimab داروی آزمایشی در کارآزماییهای فاز 3 است [3][4].
- خطر عفونت: Novo Nordisk گفت نرخ بالاتر عفونتهای جدی «با هدف قرار دادن مهار IL-6 سازگار است» [3].
مارتین هولست لانگه (Martin Holst Lange)، مدیر ارشد علمی Novo Nordisk، در ژوئیه گفت ziltivekimab «به فایده MACE که امید داشتیم نرسید»، اما تعهد شرکت به بیماریهای قلبیعروقی تغییری نکرده است [3].
چه کسانی در کارآزمایی ZEUS شرکت داشتند؟
ZEUS بزرگسالانی را وارد کرد که بیماری قلبیعروقی آترواسکلروتیک قطعی، بیماری مزمن کلیوی و التهاب قلبیعروقی داشتند، با تعریف hsCRP دستکم ۲ میلیگرم در لیتر [1].
- اندازه: ۶٬۳۷۶ بیمار در جمعیت تحلیل کامل: ۳٬۱۸۴ نفر با ziltivekimab و ۳٬۱۹۲ نفر با دارونما [1]. خلاصه AHA عدد ۶٬۳۹۵ نفر را برای تخصیص تصادفی میآورد [2].
- مراکز: ۷۵۷ مرکز در ۳۸ کشور [5].
- سن و جنس: میانگین سنی ۶۹٫۴ سال؛ ۲۷٫۵٪ زن بودند [1].
- طراحی: چندملیتی، دوسوکور، تصادفی با نسبت 1:1 و کنترلشده با دارونما [1].
- پایبندی: اسلایدهای ارائه میانگین پایبندی ۸۵٫۶٪ را گزارش میکنند و ۱٫۳٪ از پیگیری خارج شدند [5].
- درمان زمینهای: ۹۲٫۶٪ داروهای کاهنده چربی مصرف میکردند؛ مصرف مهارکنندههای SGLT2 از ۳۷٫۱٪ در آغاز به ۵۲٫۱٪ در پایان رسید و مصرف آگونیستهای گیرنده GLP-1 از ۱۱٫۴٪ به ۱۸٫۶٪ [5].
- نشانگرهای پایه: میانه hsCRP برابر ۴٫۵ mg/L، میانه IL-6 برابر ۴٫۹ pg/mL، میانه کلسترول LDL برابر ۷۱ تا ۷۲ mg/dL (بسته به گروه)، میانگین eGFR برابر ۴۴٫۵ mL/min/1.73 m² [5].
- بیماریهای دیگر: حدود دوسوم دیابت، بیش از ۹۲٪ فشار خون بالا و حدود ۴۲٪ نارسایی قلبی داشتند [5].
- تأمین مالی: Novo Nordisk [1].
کارآزمایی با شناسه NCT05021835 ثبت شده بود [1].
نتایج ثانویه و دادههای ایمنی چه نشان دادند؟
هیچیک از چهار نقطه پایانی ثانویه تأییدی تفاوت روشنی میان ziltivekimab و دارونما نشان نداد، در حالی که عفونتهای جدی، سلولیت و لختههای وریدی در گروه دارو شایعتر بودند، بر پایه اسلایدهای ارائه کارآزمایی در AHA [5].
- MACE گسترده (با افزودن بستری بهدلیل آنژین ناپایدار نیازمند بازسازی عروق اورژانسی): ۱۸٫۴٪ در برابر ۱۸٫۵٪، نسبت مخاطره ۰٫۹۹ [5].
- بستری بهدلیل نارسایی قلبی، مراجعه اورژانسی نارسایی قلبی یا مرگ قلبیعروقی: ۱۷٫۱٪ در برابر ۱۷٫۶٪، نسبت میانگین ۰٫۹۴ (۰٫۸۳ تا ۱٫۰۷) [5].
- نقطه پایانی ترکیبی کلیوی (افت پایدار eGFR دستکم ۴۰٪ نسبت به پایه، مرگ ناشی از نارسایی کلیه یا علل قلبیعروقی، یا نارسایی کلیه): ۲۰٫۲٪ در برابر ۱۹٫۳٪، نسبت مخاطره ۱٫۰۵ (۰٫۹۴ تا ۱٫۱۷) [5].
- مرگومیر به هر علت: ۱۶٫۹٪ در برابر ۱۷٫۰٪، نسبت مخاطره ۰٫۹۹ [5].
اسلاید ایمنی این رویدادها را از نظر آماری معنادار علامتگذاری کرده است (آزمون دقیق فیشر، p < 0.05) [5]:
- عوارض جانبی جدی عفونت: ۲۰٫۴٪ در برابر ۱۷٫۹٪.
- سلولیت: ۲٫۹٪ در برابر ۱٫۰٪.
- عفونت بهعنوان علت اصلی بستری: ۱۷٫۱٪ در برابر ۱۴٫۸٪.
- ترومبوآمبولی وریدی جدی (لخته خون در وریدها): ۱٫۶٪ در برابر ۰٫۶٪.
خونریزی جدی ۵٫۱٪ در برابر ۴٫۰٪، مرگ ناشی از عفونت ۳٫۲٪ در برابر ۲٫۵٪ و عفونتهای فرصتطلب ۲٫۷٪ در برابر ۲٫۲٪ بود؛ اسلاید این موارد را از نظر آماری معنادار علامتگذاری نکرده است [5]. نئوپلاسمهای بدخیم ۶٫۴٪ در برابر ۶٫۷٪ بودند [5].
نتایج زیرگروهها بر پایه جنس، سن، دیابت، عملکرد کلیه، وزن بدن، hsCRP پایه و IL-6 هیچ زیرگروهی با فایده روشن نشان نداد؛ کمترین نسبت مخاطره، در افراد با شاخص توده بدنی زیر ۲۵، برابر ۰٫۷۶ بود (فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰٫۵۷ تا ۱٫۰۰) [5]. تحلیلهای زیرگروهی اکتشافی هستند.
چرا ziltivekimab رویدادهای قلبی را کاهش نداد؟
پاسخ قطعی وجود ندارد، اما پل ریدکر، پژوهشگر اصلی، فرضیه داد که «بیماری شدید زمینهای در این شرکتکنندگان ممکن است غیرقابل اصلاح بوده باشد» و افزود: «شاید دیگر دیر شده بود» [2].
ریدکر، از دانشکده پزشکی هاروارد و بیمارستان Brigham and Women's، گفت التهاب قلبیعروقی همچنان بسیار شایع و هدفی «از نظر سازوکار قانعکننده» فراتر از کاهش کلسترول است [2].
- موفقیت پیشین با هدفهای دیگر: AHA یادآوری میکند که کارآزماییهای بزرگ مهار اینترلوکین-۱ یا استفاده از کلشیسین رویدادهای قلبیعروقی را در بیماران منتخب کاهش دادهاند [2].
- CANTOS (۲۰۱۷): canakinumab، پادتنی علیه اینترلوکین-1β، رویدادهای قلبیعروقی مکرر را کاهش داد: در ۱۰٬۰۶۱ نفر با سابقه حمله قلبی، دوز ۱۵۰ mg هر ۳ ماه نسبت مخاطره ۰٫۸۵ داد (فاصله اطمینان ۹۵٪ از ۰٫۷۴ تا ۰٫۹۸) [6].
- سیگنال عفونت در CANTOS: canakinumab با عفونتهای کشنده بیشتر همراه بود و مرگومیر به هر علت تفاوتی نداشت [6].
- هدفهای بالادستی: ریدکر به فرصتهایی برای مهار IL-6 در مراحل زودتر بیماری و هدف قرار دادن NLRP3 inflammasome اشاره کرد [2].
اسلایدهای ZEUS جمعیت دو کارآزمایی را مستقیم مقایسه میکنند [5]:
- میانگین سن: ۶۱ سال در CANTOS در برابر ۶۹ در ZEUS.
- دیابت: ۴۰٪ در برابر ۶۶٪.
- نارسایی قلبی: ۲۲٪ در برابر ۴۲٪.
- خطر کلیوی بالا یا بسیار بالا (رده KDIGO): ۱۱٫۴٪ در برابر ۷۱٫۸٪.
- عملکرد کلیه (eGFR): ۸۰ در برابر ۴۵ mL/min/1.73 m².
- رویدادهای عمده قلبیعروقی در هر ۱۰۰ سالبیمار: ۴٫۵ در برابر ۶٫۸؛ مرگ به هر علت ۳٫۰ در برابر ۶٫۲.
اسلایدها کارآزماییهای CANTOS، LoDoCo2 و COLCOT را نیز شاهدی بر کاهش رویدادهای قلبیعروقی با درمان ضدالتهابی نقل میکنند و پرسش باز را چنین طرح میکنند: «چه دارویی در کدام گروه از بیماران؟» [5]. اسلایدی دیگر یادآور میشود که شواهد ژنتیکی پیوند IL-6 و بیماری قلبی ثابت نمیکند مسدود کردن آن بیماری را برمیگرداند: «علیت ژنتیکی همان بازگشتپذیری درمانی نیست» [5].
پایین آوردن یک نشانگر زیستی در اینجا به رویدادهای کمتر نینجامید. درباره اینکه چرا چتباتهای هوش مصنوعی ممکن است درباره چنین یافتههایی اشتباه کنند، AI Hallucinations Explained: Why Chatbots Make Things Up and How to Get Accurate Answers را ببینید.
ZEUS برای بیماران با hsCRP بالا چه معنایی دارد؟
ریدکر گفت افراد با hsCRP بالا «به توصیههای قوی برای مراقبت پیشگیرانه نیاز دارند» و یادآوری کرد رژیم غذایی، ورزش و ترک سیگار همگی hsCRP را کاهش میدهند [2].
او statinها، کلشیسین، canakinumab و آگونیستهای گیرنده GLP-1 را درمانهایی برشمرد که «بر بیماران دارای خطر التهابی باقیمانده اثر مثبت دارند» [5]. در این فهرست canakinumab هست که در CANTOS آزموده شد؛ ارائه نمیگوید برای این مصرف تأیید شده است [5]. اینها دیدگاههای اوست، آنگونه که ارائه شد، نه توصیههای خود ZEUS [2][5].
- ZEUS زیان قلبی را نشان نمیدهد: نرخ مرگ قلبیعروقی و حمله قلبی در دو گروه تقریباً یکسان بود [1][5].
- عفونتها: افزایش عفونتهای جدی ملاحظهای ایمنی برای مسدودسازی IL-6 است [1][3].
- داروی قلبی IL-6 تأییدشدهای وجود ندارد: ziltivekimab همچنان آزمایشی است [3][4].
این مطلب توصیه پزشکی نیست. تصمیم درباره درمان خودتان با پزشک واجد صلاحیتی است که سابقه شما را میداند.
ziltivekimab از این پس چه خواهد شد؟
گزارش مالی Novo Nordisk برای نه ماه نخست ۲۰۲۶، منتشرشده در ۴ نوامبر، میگوید کارآزماییهای ZEUS و HERMES به نقطه پایانی اصلی خود نرسیدند و شرکت زیان کاهش ارزش غیرنقدی ۴٫۶ میلیارد کرون دانمارک مرتبط با ziltivekimab ثبت کرد [4].
- کارآزماییهای نارسایی قلبی: پس از آنکه کمیته پایش دادهها پایان HERMES و ATHENA را در نارسایی قلبی با کسر تخلیه حفظشده توصیه کرد، Novo درمان مطالعه را متوقف و HERMES را بست؛ ATHENA طبق برنامه در حال تکمیل بود [4].
- زمانبندی: نتایج HERMES و ATHENA در نیمه نخست ۲۰۲۷ انتظار میرود [4].
- پس از حمله قلبی: کارآزمایی فاز 3 به نام ARTEMIS در افراد پس از حمله قلبی حاد برای اعلام نتایج فهرست شده است [4]. Novo در ژوئیه گفته بود انتظار میرود ARTEMIS در نیمه نخست ۲۰۲۷ نتیجه بدهد [3].
نشست AHA همچنین گزارش داد pelacarsen، داروی کاهنده لیپوپروتئین (a)، در کارآزمایی Lp(a) HORIZON رویدادهای عمده قلبیعروقی را کاهش نداد [2]. آنچه ابزارهای هوش مصنوعی در مراقبتهای سلامت میتوانند و نمیتوانند انجام دهند در AI in Healthcare: What It Can Do Today, Where It Fails and How It Is Regulated بررسی شده است.
اشتباههای رایج
تصور اینکه التهاب کمتر یعنی حمله قلبی کمتر
راه درست: hsCRP ۶۴ نقطه کاهش یافت، اما رویدادها تغییر نکردند [1].
گفتن اینکه التهاب برای قلب اهمیت ندارد
راه درست: ریدکر میگوید همچنان هدفی قانعکننده است؛ کارآزماییهای IL-1 و کلشیسین موفق بودند [2][5].
تصور اینکه ziltivekimab در دسترس است
نادیده گرفتن عفونتها
راه درست: عفونتهای جدی ۲۰٫۴٪ در برابر ۱۷٫۹٪ بودند [1].
پایان برنامه دانستن ZEUS
راه درست: نتایج ARTEMIS و کارآزماییهای نارسایی قلبی هنوز در راه است [4].
پرسشهای پرتکرار
کارآزمایی ZEUS چه نتیجهای داشت؟
رویدادهای قلبی ۱۷٫۶٪ با ziltivekimab در برابر ۱۷٫۷٪ با دارونما بود؛ کاهشی دیده نشد [1].
چه کسانی در کارآزمایی ZEUS شرکت داشتند؟
۶٬۳۷۶ بزرگسال با آترواسکلروز، بیماری کلیوی و hsCRP بالا [1].
نتایج ثانویه و دادههای ایمنی چه نشان دادند؟
هیچ نقطه پایانی ثانویه تفاوت روشنی نشان نداد؛ سلولیت و لختههای وریدی در گروه دارو شایعتر بودند [5].
چرا ziltivekimab رویدادهای قلبی را کاهش نداد؟
ریدکر میگوید بیماری شاید بیش از حد پیشرفته بود؛ این یک فرضیه است [2].
ZEUS برای بیماران با hsCRP بالا چه معنایی دارد؟
ریدکر بر مراقبت پیشگیرانه قوی تأکید میکند؛ خود ZEUS درمان تازهای ارائه نمیدهد [2].
واژهنامه
- اینترلوکین-۶ (IL-6)
- پروتئین پیامرسانی که التهاب را پیش میبرد.
- hsCRP
- پروتئین واکنشی C با حساسیت بالا، نشانگر خونی التهاب.
- MACE
- رویدادهای عمده نامطلوب قلبیعروقی: در اینجا مرگ قلبیعروقی، حمله قلبی یا سکته مغزی.
- پادتن تکدودمانی
- پادتنی ساختهشده در آزمایشگاه که برای اتصال به یک هدف مشخص طراحی شده است.
- آترواسکلروز
- تجمع پلاک چربی در دیواره سرخرگها.
- کاهش ارزش دارایی
- کاهش حسابداری ارزش یک دارایی.
منابع
- Interleukin-6 Inhibition with Ziltivekimab for Atherosclerotic Disease New England Journal of Medicine · 2026-11-07
- Lessons from landmark trials American Heart Association Scientific Sessions · 2026-11-07
- Novo Nordisk provides update on the ZEUS phase 3 trial in people with ASCVD, CKD and inflammation Novo Nordisk (SEC filing) · 2026-07-31
- Financial report for the period 1 January 2026 to 30 September 2026 Novo Nordisk (SEC filing) · 2026-11-04
- Interleukin-6 Inhibition for Atherosclerotic Disease: Primary Report of the Ziltivekimab Cardiovascular Outcomes Study (ZEUS), AHA 2026 slides Novo Nordisk Science Hub · 2026-11-07
- Antiinflammatory Therapy with Canakinumab for Atherosclerotic Disease (CANTOS) New England Journal of Medicine · 2017-08-27
نظرات
نظرهای برتر