رفتن به محتوای اصلی
فصل ۳ پایان در ۲۵ روز ۱۱:۴۲:۳۱ $2,000 ۱۰٬۰۰۰ امتیاز = یک ماه پرمیوم
سلامت و پزشکی

تعریف جدید چاقی: BMI یا دور کمر؟ مطالعه Nature

تاریخ انتشار ۱۳ دقیقه مطالعه
نوشته را باز کنید و با خواندن آن ۳۰ امتیاز بگیرید
متر نواری پیچیده، ترازوی شیشه‌ای حمام و قدسنج دیواری در یک کلینیک کم‌نور، تصویرگر مقایسه BMI و دور کمر در تشخیص چاقی

وارد شو و با خواندن این مطلب +۳۰ امتیاز بگیر

تا آخر بخوان، چند ثانیه صبر کن، بعد دکمهٔ دریافت پایین صفحه را بزن.

خلاصه

مطالعه‌ای در Nature که در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد گزارش می‌کند افزودن دور کمر و نسبت دور کمر به قد به BMI، تشخیص چاقی را بیش از BMI تنها با وضعیت بیماری هم‌سو می‌کند [1]. در میان ۸۴۴٬۱۰۸ بزرگسال در چهار کشور، BMI چاقی را در ۵٫۲ تا ۸٫۶ درصد شرکت‌کنندگان کمتر از واقع و در ۱٫۲ تا ۳٫۱ درصد بیشتر از واقع نشان داد [1][2].

نکته‌های کلیدی

  1. این مطالعه چارچوب چاقی کمیسیون Lancet در سال ۲۰۲۵ را در گروه‌های پژوهشی چین، بریتانیا، آمریکا و اسپانیا آزمود [1].
  2. ترکیب BMI با دور کمر و نسبت دور کمر به قد شیوع چاقی را نسبت به BMI تنها ۳٫۳ تا ۷٫۴ نقطه درصد افزایش داد [1].
  3. چاقی بالینی، یعنی وضعیتی که چربی اضافی همین حالا به اندام‌ها یا زندگی روزمره آسیب می‌زند، ۲۲٫۷ تا ۳۱٫۳ درصد موارد چاقی را تشکیل می‌داد [1].
  4. در مقایسه با افرادی که نه چاقی بر پایه معیارهای ترکیبی داشتند و نه اختلال عملکرد اندام، نسبت خطر مرگ برای چاقی بالینی ۱٫۶۹ و برای چاقی پیش‌بالینی ۱٫۱۹ بود [1].
  5. ۷۷٫۴ تا ۹۱٫۳ درصد افراد دارای چاقی پیش‌بالینی طی ۱۰ سال به چاقی بالینی پیشرفت نکردند [1].
  6. این مطالعه گذشته‌نگر است و بر پرونده‌های سلامت تکیه دارد؛ چارچوب کمیسیون همچنان BMI را نخستین گام غربالگری نگه می‌دارد [1].
در این صفحه ۱۲ بخش
  1. مطالعه جدید درباره تعریف چاقی چه نتیجه‌ای داشت؟
  2. BMI چیست و چرا از آن انتقاد می‌شود؟
  3. تعریف جدید چاقی چیست؟
  4. تشخیص جدید چاقی گام‌به‌گام چگونه انجام می‌شود؟
  5. آیا نسبت دور کمر به قد از BMI بهتر است؟
  6. چاقی بالینی در مقایسه با چاقی پیش‌بالینی چقدر خطرناک است؟
  7. محدودیت‌های این مطالعه چیست؟
  8. این یافته‌ها برای شما چه معنایی دارد؟
  9. اشتباه‌های رایج
  10. پرسش‌های پرتکرار
  11. واژه‌نامه
  12. منابع

مطالعه جدید درباره تعریف چاقی چه نتیجه‌ای داشت؟

این مطالعه که در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در Nature منتشر شد نشان داد BMI به‌تنهایی چاقی را هم بیش از حد و هم کمتر از حد تشخیص می‌دهد، و مرگ‌ومیر بالاتر با تعریفی که اندازه‌های دور کمر را نیز در بر می‌گیرد پیوند داشت، نه با چاقی مبتنی بر BMI تنها [1]. این پژوهش به رهبری کالج کینگ لندن انجام شد؛ فرانچسکو روبینو از کینگز نویسنده ارشد و آن پان از دانشگاه علم و فناوری هوآژونگ در ووهان نویسنده اول مقاله است [2].

پژوهشگران پرونده‌های ۸۴۴٬۱۰۸ بزرگسال را در چهار گروه پژوهشی تحلیل کردند: مطالعه Kailuan در چین (۱۳۷٬۷۹۵ نفر)، UK Biobank (۴۳۶٬۲۰۳ نفر)، برنامه All of Us در آمریکا (۲۱۸٬۸۴۱ نفر) و پایگاه داده SIDIAP در اسپانیا (۵۱٬۲۶۹ نفر) [1].

  • BMI، ۱٫۲ تا ۳٫۱ درصد شرکت‌کنندگان را چاق دسته‌بندی کرد، هرچند اندازه‌های دور کمر آن‌ها بالا نبود (نویسندگان این را بیش‌برآوردی می‌نامند) [1].
  • ۵٫۲ تا ۸٫۶ درصد شرکت‌کنندگان BMI در محدوده اضافه‌وزن داشتند، اما هر دو معیار دور کمر را برای چربی در سطح چاقی داشتند (کم‌برآوردی) [1].
  • چاقی بر پایه معیارهای ترکیبی با مرگ‌ومیر اندکی بالاتر همراه بود (نسبت‌های خطر تجمیعی ۱٫۰۶ و ۱٫۰۷ برای اضافه‌وزن و چاقی بر پایه BMI همراه با چاقی بر پایه معیارهای ترکیبی)؛ افرادی که بر پایه BMI چاق بودند اما اندازه‌های دور کمرشان بالا نبود مرگ‌ومیر بالاتری نداشتند (۰٫۹۳) [1].

روبینو گفت: «شاخص توده بدنی به‌تنهایی نمی‌تواند بگوید فردی همین حالا بیمار است یا در معرض بیماری قرار دارد، یا به چه مراقبتی نیاز دارد» [2].

BMI چیست و چرا از آن انتقاد می‌شود؟

شاخص توده بدنی برابر است با وزن به کیلوگرم تقسیم بر مجذور قد به متر؛ سازمان جهانی بهداشت برای بزرگسالان BMI برابر ۲۵ یا بیشتر را اضافه‌وزن و ۳۰ یا بیشتر را چاقی تعریف می‌کند [5]. این سازمان یادآوری می‌کند که معیارهای دیگری مانند دور کمر نیز قابل استفاده‌اند [5].

انتقاد این است که BMI نماینده‌ای برای اندازه بدن است، نه چربی بدن. نویسندگان مقاله Nature یادآور می‌شوند که BMI بالاتر می‌تواند نشانه توده بدون چربی (عضله) بیشتر هم باشد، در حالی که اندازه‌های بالای دور کمر بیشتر نشانه افزایش توده چربی است [1]. Euronews خلاصه می‌کند که BMI نمی‌گوید فرد چقدر چربی دارد، این چربی در کجا قرار دارد و آیا بر سلامت اثر گذاشته است یا نه [4].

ابعاد مسئله بزرگ است. سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند که در سال ۲۰۲۴ حدود ۲٫۶ میلیارد بزرگسال دچار اضافه‌وزن بودند که ۹۴۰ میلیون نفر از آن‌ها با چاقی زندگی می‌کردند، یعنی حدود ۱۶ درصد بزرگسالان [5]. نویسندگان می‌گویند حتی نرخ‌های اندک خطای طبقه‌بندی در کشورهای بزرگ به ده‌ها میلیون نفر می‌رسد [1]. برای نگاهی گسترده‌تر به شیوه سنجش ابزارهای سلامت، AI in Healthcare: What It Can Do Today, Where It Fails and How It Is Regulated را ببینید.

نیم‌تنه آبی نیمه‌شفاف با چربی شکمی طلایی درخشان و حلقه‌ای طلایی در ناحیه کمر، تصویرگر دور کمر
به گفته نویسندگان، اندازه‌های دور کمر بیش از BMI با چربی شکمی پیوند دارند.

تعریف جدید چاقی چیست؟

چارچوب کمیسیون Lancet که در سال ۲۰۲۵ پیشنهاد شد، چاقی را با اندازه‌گیری‌های بدنی فراتر از BMI تأیید می‌کند و سپس چاقی «بالینی» را از «پیش‌بالینی» جدا می‌سازد [1].

  • چاقی بالینی: چربی اضافی بدن که همین حالا عملکرد اندام‌ها یا فعالیت‌های روزمره را مختل کرده است؛ یک بیماری فعال [1][2].
  • چاقی پیش‌بالینی: چربی اضافی با خطر سلامت بالاتر، اما با عملکرد سالم اندام‌ها و کل بدن [1].

در این مطالعه، چاقی بالینی یعنی چاقی بر پایه معیارهای ترکیبی به‌اضافه دست‌کم یکی از ۱۸ معیار تشخیصی بزرگسالان؛ این معیارها شرایطی مانند نارسایی قلبی، فیبریلاسیون دهلیزی، فشار خون بالا، آپنه خواب، بیماری کبدی همراه با فیبروز، بیماری مزمن کلیه، آرتروز و محدودیت در فعالیت‌های روزمره را در بر می‌گیرند [1].

Guardian مثالی می‌زند: سه نفر با BMI برابر ۳۲ می‌توانند سه تشخیص متفاوت بگیرند، از نبود چربی اضافی تا چاقی پیش‌بالینی و چاقی بالینی [3]. BMI همچنان نخستین گام غربالگری می‌ماند؛ کمیسیون آن را به‌عنوان ابزار آغازین نگه داشته است [1].

دو مانکن سفید نیم‌تنه، یکی با شکم عضلانی و دیگری با شکم طلایی درخشان، نشان‌دهنده توزیع متفاوت چربی
افرادی با BMI یکسان می‌توانند مقدار چربی بدن بسیار متفاوتی داشته باشند.

تشخیص جدید چاقی گام‌به‌گام چگونه انجام می‌شود؟

بر پایه چارچوبی که در این مطالعه به کار رفته و Guardian توضیح داده است، ابتدا BMI بررسی می‌شود، سپس اندازه‌های دور کمر چاقی را تأیید یا رد می‌کنند و در پایان عملکرد اندام‌ها تعیین می‌کند چاقی بالینی است یا پیش‌بالینی [1][3].

  1. BMI بسیار بالا: کسی که BMI برابر ۴۰ یا بیشتر دارد، بدون نیاز به اندازه‌گیری‌های بدنی بیشتر دچار چاقی در نظر گرفته می‌شود [1][3].
  2. BMI از ۳۰ تا ۳۹٫۹: هنگامی چاقی محسوب می‌شود که با دور کمر بالا یا نسبت دور کمر به قد بالا همراه باشد [1][3].
  3. BMI از ۲۵ تا ۲۹٫۹: فقط وقتی چاقی محسوب می‌شود که هم دور کمر و هم نسبت دور کمر به قد بالا باشند [1][3].
  4. گام دوم: پزشکان به‌دنبال نشانه‌هایی می‌گردند که نشان دهد چربی اضافی همین حالا اندام‌ها یا زندگی روزمره را مختل کرده است و بدین‌سان چاقی بالینی را از پیش‌بالینی جدا می‌کنند [1][3].

پژوهشگران پرونده شرکت‌کنندگان را به‌طور میانه ۱۵٫۳ سال در مطالعه Kailuan، ۱۳٫۸ سال در UK Biobank و ۱۱٫۲ سال در SIDIAP پیگیری کردند؛ All of Us به‌دلیل کوتاه بودن دوره پیگیری از تحلیل مرگ‌ومیر کنار گذاشته شد [1]. خود این چارچوب را کمیسیونی از Lancet پیشنهاد کرد که در ژانویه ۲۰۲۵ در The Lancet Diabetes & Endocrinology منتشر شد [4]. روبینو به Guardian گفت خطای طبقه‌بندی BMI «می‌تواند ده‌ها میلیون نفر را در بر بگیرد، بنابراین نادقیق بودن BMI هم در مقیاس بزرگ و هم برای تک‌تک افراد مشکل بزرگی است» [3].

Guardian یادآوری می‌کند که تنها بر پایه BMI حدود ۱٫۶ میلیارد نفر در جهان دچار اضافه‌وزن و نزدیک به یک میلیارد نفر چاق محسوب می‌شوند و دو سوم بزرگسالان بریتانیا و بیش از ۷۰ درصد بزرگسالان آمریکا اضافه‌وزن یا چاقی دارند [3]. برآوردهای خود سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۴ برابر ۲٫۶ میلیارد بزرگسال دارای اضافه‌وزن است که ۹۴۰ میلیون نفر از آن‌ها چاق هستند [5]. این مطالعه دریافت که بر پایه تعریف جدید، شیوع چاقی در مجموع اندکی بالا می‌رود، چون افراد در هر دو جهت بازطبقه‌بندی شدند [1][3].

آیا نسبت دور کمر به قد از BMI بهتر است؟

در این مطالعه، به‌کارگیری دور کمر و نسبت دور کمر به قد در کنار BMI طبقه‌بندی چاقی و پیش‌بینی خطر را نسبت به BMI تنها بهبود داد [1]. نویسندگان تأکید می‌کنند که اندازه‌های دور کمر نیز مانند BMI معیارهایی غیرمستقیم برای چربی‌اند، اما پیوند نزدیک‌تری با توده چربی دارند [1].

آستانه‌های به‌کاررفته برای چربی در سطح چاقی از این قرار بود [1]:

  • دور کمر: ۱۰۲ سانتی‌متر یا بیشتر برای مردان و ۸۸ سانتی‌متر یا بیشتر برای زنان (۹۰ و ۸۵ سانتی‌متر برای شرکت‌کنندگان چینی).
  • نسبت دور کمر به قد: آستانه‌های ویژه هر قومیت، برای نمونه ۰٫۵۷ برای مردان سفیدپوست غیراسپانیایی‌تبار و ۰٫۵۸ برای زنان سفیدپوست غیراسپانیایی‌تبار.

نویسندگان دریافتند آستانه رایج ۰٫۵۰ برای نسبت دور کمر به قد تقریباً با آستانه اضافه‌وزن بر پایه BMI مطابقت دارد و مقادیر در سطح چاقی عموماً بالاتر از ۰٫۵۵ بود (۰٫۵۵ تا ۰٫۶۰ در چهار گروه پژوهشی) [1]. این‌ها آستانه‌های پژوهشی برای تشخیص‌اند، نه هدف شخصی.

چاقی بالینی در مقایسه با چاقی پیش‌بالینی چقدر خطرناک است؟

چاقی بالینی با خطر بسیار بالاتر مرگ به هر علت همراه بود (نسبت خطر ۱٫۶۹ با بازه اطمینان ۹۵ درصد ۱٫۶۴ تا ۱٫۷۳)، در حالی که چاقی پیش‌بالینی افزایش کوچک‌تری داشت (۱٫۱۹ با بازه ۱٫۱۴ تا ۱٫۲۴) [1]. این‌ها نتایج مشاهده‌ای تجمیعی از سه گروه پژوهشی (Kailuan، UK Biobank و SIDIAP) هستند. نسبت خطر ۱٫۶۹ یعنی ۶۹ درصد خطر بالاتر در دوره پیگیری، در مقایسه با افرادی که نه چاقی بر پایه معیارهای ترکیبی دارند و نه اختلال عملکرد اندام.

چاقی بالینی بسته به گروه پژوهشی ۲۲٫۷ تا ۳۱٫۳ درصد کل موارد چاقی، یا ۵٫۶ تا ۱۰٫۹ درصد کل جمعیت را تشکیل می‌داد [1]. میان ۷۷٫۴ تا ۹۱٫۳ درصد افرادی که در آغاز چاقی پیش‌بالینی داشتند، طی ۱۰ سال پیشرفتی به چاقی بالینی دیده نشد [1].

روبینو گفت: «بنابراین نه باید چاقی پیش‌بالینی را خودبه‌خود بیماری فعال دانست و نه آن را بی‌خطر شمرد.» او افزود برخی افراد ممکن است به درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشند اما «شدت آن باید با خطر فردی‌شان متناسب باشد» [2]. آن پان، نویسنده اول، گفت تفاوت‌های هم‌سو میان کشورها «پذیرش جهانی چارچوب جدید را پشتیبانی می‌کند» [2].

قفسه‌های سرور در کنار نقشه جهان شیشه‌ای با نقطه‌های درخشان روی آمریکا، اروپا و چین، یادآور داده‌های مطالعه چندکشوری
داده‌ها از ۸۴۴٬۱۰۸ بزرگسال در چین، بریتانیا، آمریکا و اسپانیا آمده است.

محدودیت‌های این مطالعه چیست؟

این مطالعه گذشته‌نگر است و بر پرونده‌های الکترونیک سلامت تکیه دارد؛ به گفته نویسندگان، این امر می‌تواند دقت تشخیصی را محدود کند و میان گروه‌های پژوهشی تفاوت‌هایی ایجاد کند [1].

  • مشکلات اندامی از روی کدهای اداری شناسایی شدند، نه بررسی‌های بالینی استاندارد، و همه ۱۸ شاخص در هر گروه پژوهشی در دسترس نبود [1].
  • روشی که برای نسبت دادن مشکلات اندامی به چاقی به کار رفته در سطح جمعیت کار می‌کند و نمی‌تواند درباره یک فرد تصمیم بگیرد [1].
  • نویسندگان خواستار مطالعات آینده‌نگر با تشخیص‌های تأییدشده بالینی هستند [1].
  • مطالعات دیگری که از یک آستانه واحد ۰٫۵۰ برای نسبت دور کمر به قد استفاده کردند افزایش‌های بسیار بزرگ‌تری در چاقی یافتند، که نشان می‌دهد نتایج به شیوه به‌کارگیری چارچوب بستگی دارد [1].

به گفته Guardian، این رویکرد برای پزشکان پیچیده‌تر هم هست [3]. این مطالعه اعتبارسنجی پژوهشی یک چارچوب پیشنهادی است، نه تغییر در هیچ رهنمود بالینی، و چارچوب همچنان BMI را نخستین گام غربالگری نگه می‌دارد [1]. ادعاهای سلامت که آنلاین درباره «پایان BMI» دست‌به‌دست می‌شود از مقاله فراتر می‌رود؛ AI Hallucinations Explained: Why Chatbots Make Things Up and How to Get Accurate Answers توضیح می‌دهد خلاصه‌ها چگونه می‌توانند یافته‌ها را تحریف کنند.

این یافته‌ها برای شما چه معنایی دارد؟

در چارچوب پیشنهادی، BMI نخستین گام غربالگری می‌ماند و پیش از تشخیص چاقی، اندازه‌های دور کمر و بررسی سلامت اندام‌ها به آن افزوده می‌شود [1][3].

روبینو استدلال می‌کند که تشخیص باید در سطح فردی انجام شود تا مراقبت، چه توصیه‌های سبک زندگی، چه دارو و چه جراحی، با نیاز فرد هم‌خوان باشد؛ او به Guardian گفت این رویکرد باید «قطعاً» در کلینیک‌ها به کار رود [3]. روبینو همچنین گفت افراد دارای چاقی «شایسته مراقبتی متناسب با نیازشان هستند: نه کمتر و نه بیشتر» [2][4].

اگر مطمئن نیستید BMI یا دور کمرتان برای شما چه معنایی دارد، آن را با پزشک در میان بگذارید؛ او می‌تواند تصویر کامل سلامت شما را ببیند، نه فقط یک عدد.

این متن توصیه پزشکی نیست. این مقاله یک مطالعه را توضیح می‌دهد و هیچ وزن هدف یا درمانی را توصیه نمی‌کند.

شیوع چاقی بر پایه BMI در برابر معیارهای ترکیبی (Nature، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶)
گروه پژوهشیشرکت‌کنندگانچاقی بر پایه BMIچاقی بر پایه معیارهای ترکیبی
Kailuan (چین)۱۳۷٬۷۹۵۱۷٫۸٪۲۱٫۳٪
UK Biobank۴۳۶٬۲۰۳۲۴٫۰٪۲۷٫۳٪
All of Us (آمریکا)۲۱۸٬۸۴۱۴۲٫۵٪۴۸٫۱٪
SIDIAP (اسپانیا)۵۱٬۲۶۹۱۸٫۷٪۲۶٫۱٪

اشتباه‌های رایج

  • اینکه بگوییم BMI لغو شده است.

    راه درست: چارچوب جدید BMI را به‌عنوان نخستین گام غربالگری نگه می‌دارد و اندازه‌های دور کمر را به آن می‌افزاید [1].

  • در نظر گرفتن نسبت دور کمر به قد ۰٫۵ به‌عنوان مرز چاقی.

    راه درست: این مطالعه نشان داد ۰٫۵۰ تقریباً با آستانه اضافه‌وزن بر پایه BMI مطابقت دارد؛ مقادیر در سطح چاقی عموماً بالاتر از ۰٫۵۵ بودند [1].

  • فرض اینکه همه انواع چاقی یک بیماری یکسان‌اند.

    راه درست: چاقی بالینی و پیش‌بالینی خطر مرگ بسیار متفاوتی داشتند [1].

  • خواندن نتایج مشاهده‌ای به‌عنوان اثبات رابطه علّی.

    راه درست: این مطالعه گذشته‌نگر است و بر پرونده‌های سلامت تکیه دارد [1].

پرسش‌های پرتکرار

مطالعه جدید درباره تعریف چاقی چه نتیجه‌ای داشت؟

BMI به‌تنهایی چاقی را در ۵٫۲ تا ۸٫۶ درصد شرکت‌کنندگان کمتر از واقع و در ۱٫۲ تا ۳٫۱ درصد بیشتر از واقع نشان داد؛ مرگ‌ومیر بالاتر با تعریف ترکیبی پیوند داشت، نه با چاقی مبتنی بر BMI تنها [1].

BMI چیست و چرا از آن انتقاد می‌شود؟

وزن تقسیم بر مجذور قد است؛ نشان نمی‌دهد فرد چقدر چربی دارد یا این چربی در کجاست [4][5].

تشخیص جدید چاقی گام‌به‌گام چگونه انجام می‌شود؟

ابتدا BMI، سپس اندازه‌های دور کمر برای تأیید چاقی و در پایان بررسی عملکرد اندام‌ها [1][3].

تعریف جدید چاقی چیست؟

BMI به‌اضافه اندازه‌های دور کمر برای تأیید چاقی، و سپس تفکیک بالینی از پیش‌بالینی بر پایه عملکرد اندام‌ها [1].

آیا نسبت دور کمر به قد از BMI بهتر است؟

در این مطالعه، به‌کارگیری آن در کنار BMI و دور کمر طبقه‌بندی چاقی را بهبود داد [1].

چاقی بالینی در مقایسه با چاقی پیش‌بالینی چقدر خطرناک است؟

نسبت خطر مرگ برای چاقی بالینی ۱٫۶۹ و برای چاقی پیش‌بالینی ۱٫۱۹ بود [1].

محدودیت‌های این مطالعه چیست؟

گذشته‌نگر است، از پرونده‌های سلامت استفاده می‌کند و نمی‌تواند علت را برای افراد مشخص کند [1].

این یافته‌ها برای شما چه معنایی دارد؟

در این چارچوب BMI نخستین بررسی می‌ماند و پیش از تشخیص، اندازه‌های دور کمر و سلامت اندام‌ها هم افزوده می‌شود [1][3].

واژه‌نامه

شاخص توده بدنی (BMI)
وزن (کیلوگرم) تقسیم بر مجذور قد (متر) [5].
نسبت دور کمر به قد
دور کمر تقسیم بر قد؛ نماینده‌ای برای چربی شکمی [1].
چاقی بالینی
چربی اضافی که همین حالا عملکرد اندام‌ها یا فعالیت‌های روزمره را مختل کرده است [1].
چاقی پیش‌بالینی
چربی اضافی با خطر بالاتر اما با عملکرد سالم [1].
نسبت خطر
مقایسه خطر در طول زمان میان گروه‌ها؛ ۱٫۰ یعنی تفاوتی وجود ندارد [1].

منابع

  1. Validation of clinical and preclinical obesity across global cohorts Nature · 2026-11-11
  2. New clinical definition outperforms BMI in diagnosing obesity King's College London · 2026-11-11
  3. BMI alternative for identifying obesity 'could prevent misdiagnosis in millions' The Guardian · 2026-11-11
  4. BMI alone misses obesity diagnoses, international study finds Euronews · 2026-11-12
  5. Obesity and overweight (fact sheet) World Health Organization · 2026-10-07
این مقاله را برای دوستانت بفرست Telegram WhatsApp X
۰ پسند

نظرات

نظرهای برتر

دربارهٔ تیم پویام سیاست تحریریه

در پویام

پویام را کشف کن

دانشنامه فقط یک بخش از پویام است. از اینجا سراغ بخش‌های دیگر برو.

پیمایش سریع