کاهش بینایی با اوزمپیک: هشدار NAION در همه داروهای GLP-1

خلاصه
تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) پس از اطلاعیه ایمنی ۹ نوامبر ۲۰۲۶ همه داروهای GLP-1، از جمله اوزمپیک (Ozempic)، Wegovy، Mounjaro و Zepbound را ملزم کرده است درباره افزایش بالقوه خطر NAION هشدار دهند؛ NAION بیماری نادر عصب بینایی است که میتواند به کاهش ناگهانی بینایی بینجامد [1]. در کارآزماییها این نرخ ۶٫۴ در برابر ۳٫۸ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال بود [1].
نکتههای کلیدی
- در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ FDA به سازندگان همه داروهای GLP-1 دستور داد NAION را به بخش «هشدارها و احتیاطها» (Warnings and Precautions) برچسب داروی خود اضافه کنند [1].
- NAION بیماری نادری است که در آن کاهش جریان خون به بخش جلویی عصب بینایی آسیب میزند و باعث از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم میشود که میتواند دائمی باشد [1][5].
- تحلیل FDA از ۱۲۶ کارآزمایی بالینی ۶٫۴ مورد NAION به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال را در گروه داروهای GLP-1 در برابر ۳٫۸ مورد در گروههای مقایسه یافت؛ اعداد کوچکاند، با ۱۰ و ۵ مورد [1].
- کمیته ایمنی آژانس دارویی اروپا (PRAC) در ژوئن ۲۰۲۵ نتیجه گرفت که NAION عارضه جانبی «بسیار نادر» semaglutide است و تا ۱ نفر از هر ۱۰٬۰۰۰ نفر را درگیر میکند [2].
- FDA به بیماران توصیه میکند در صورت مشاهده تغییرات ناگهانی بینایی فوراً با یک متخصص سلامت تماس بگیرند و پس از وقوع NAION با او درباره ادامه دارو گفتگو کنند [1].
- FDA میگوید نتوانسته سازوکاری شناسایی کند که بهواسطه آن داروهای GLP-1 خطر NAION را افزایش دهند، و عوامل خطر NAION با بیماریهای رایج در مصرفکنندگان GLP-1 همپوشانی دارد [1].
در این صفحه ۱۱ بخش
آیا اوزمپیک باعث کاهش بینایی میشود؟
FDA میگوید داروهای GLP-1 مانند اوزمپیک «افزایش بالقوه خطر» NAION را به همراه دارند، بیماری نادر چشمی که میتواند به کاهش ناگهانی بینایی بینجامد، و میگوید بررسی دادههای حیوانیاش سازوکاری را که این داروها بتوانند از طریق آن این بیماری را ایجاد کنند شناسایی نکرد [1]. این سازمان در اطلاعیه ایمنی دارویی (Drug Safety Communication) ۹ نوامبر ۲۰۲۶ نتیجه گرفت «در بیمارانی که GLP-1 RA مصرف میکنند افزایش بالقوه خطر رویدادهای نادر NAION وجود دارد» و تغییر برچسب را برای کل این رده دارویی الزامی کرد [1].
عبارتبندی اهمیت دارد: FDA آن را افزایش خطر «بالقوه» مینامد و میگوید بررسی دادههای حیوانیاش «سازوکاری شناسایی نکرد» که بهواسطه آن داروهای GLP-1 بتوانند خطر را افزایش دهند [1].
آنچه FDA الزامی کرده است [1]:
- چه کسانی: دارندگان مجوز همه داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 که در آمریکا تأیید شدهاند.
- چه چیزی: افزودن اطلاعات تازه درباره افزایش بالقوه خطر NAION به بخش «هشدارها و احتیاطها» در برچسب دارو.
- چرا اکنون: بررسی دادههای کارآزمایی بالینی، یک مطالعه دنیای واقعی FDA، مطالعات مشاهدهای منتشرشده و گزارشهای عوارض جانبی، که مطالعهای در ۲۰۲۴ در JAMA Ophthalmology آن را برانگیخت.
FDA میگوید موارد NAION برای همه فرآوردههای GLP-1 که اکنون در بازارند گزارش شده است [1]. به همین دلیل این هشدار برای کل رده دارویی اعمال میشود، نه فقط برای semaglutide.
NAION چیست؟
NAION یا نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی غیرشریانی (non-arteritic anterior ischemic optic neuropathy) آسیب به بخش جلویی عصب بینایی بر اثر کاهش جریان خون است که به از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم میانجامد و میتواند دائمی باشد [1][5]. عصب بینایی سیگنالها را از چشم به مغز میرساند؛ هنگامی که خونرسانی آن کم شود، عصب اکسیژن کافی دریافت نمیکند [5].
علائمی که FDA فهرست میکند [1]:
- از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم که ممکن است هنگام بیدار شدن متوجه شود.
- تاری یا ناپدید شدن بخشهایی از میدان دید، مانند نقاط کور یا دید تونلی.
- رنگهایی که تحریفشده دیده میشوند.
- کاهش وضوح مرکزی، مانند لکههای تار یا مهآلود.
FDA میگوید علت زمینهای آن «کاملاً شناختهشده نیست». عوامل خطر ممکن است شامل سیگار کشیدن، دیابت، فشار خون بالا، آپنه خواب، کمخونی و بیماری کلیوی باشند، و کسی که در یک چشم NAION داشته در چشم دیگر در معرض خطر بیشتری است [1]. آکادمی چشمپزشکی آمریکا (American Academy of Ophthalmology) میافزاید افراد ۵۰ ساله و بالاتر بیشتر در معرض نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی هستند و درمانی که بینایی از دسترفته را بازگرداند وجود ندارد [5].
بسیاری از این عوامل خطر، مانند دیابت، آپنه خواب مرتبط با چاقی و فشار خون بالا، در افرادی که داروهای GLP-1 برایشان تجویز میشود رایج است. FDA میگوید این همپوشانی تفسیر گزارشهای عوارض جانبی را «دشوار» کرده است [1].
NAION با داروهای GLP-1 چقدر نادر است؟
NAION نادر است: در تحلیل FDA از ۱۲۶ کارآزمایی بالینی، ۶٫۴ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال در گروه داروهای GLP-1 در برابر ۳٫۸ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال در گروه دارونما یا داروهای دیگر دیابت وجود داشت [1]. در عدد مطلق این تفاوتی حدود ۲٫۶ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال است، که تفریقی ساده از دو نرخ FDA است.
دادههای کارآزمایی پشت این نرخها [1]:
- اندازه: ۱۳۴٬۲۵۳ بیمار، شامل ۷۸٬۲۱۷ نفر با داروهای GLP-1 و ۵۶٬۰۳۶ نفر با داروهای مقایسه، با ۲۸۸٬۸۷۹ فرد-سال مواجهه.
- رویدادها: در مجموع ۱۵ مورد محتمل NAION: ۱۰ مورد با داروهای GLP-1، ۵ مورد با دارونما و هیچکدام با سایر داروهای کاهنده قند.
- نرخ پایه: متون منتشرشده NAION را در جمعیت عمومی بزرگسالان بالای ۵۰ سال ۲٫۳ تا ۱۰٫۲ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در سال برآورد میکنند.
FDA همچنین در سامانه Sentinel خود مطالعهای دنیای واقعی را روی بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام داد که بین ۲۰۱۹ و ۲۰۲۴ یک داروی GLP-1، یک مهارکننده SGLT-2 یا یک مهارکننده DPP-4 را شروع کرده بودند [1]. نرخ NAION در گروه GLP-1 برابر ۳۰ تا ۳۲ به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال، در مهارکنندههای SGLT-2 برابر ۳۱ و در مهارکنندههای DPP-4 برابر ۲۶ بود [1]. در مقایسه با مهارکنندههای SGLT-2 افزایش از نظر آماری معنادار نبود (نسبت مخاطره ۱٫۱۹)؛ در مقایسه با مهارکنندههای DPP-4 معنادار بود (نسبت مخاطره ۱٫۴۳) [1].
کمیته ایمنی آژانس دارویی اروپا (PRAC) در ژوئن ۲۰۲۵ نتیجه گرفت NAION عارضه جانبی «بسیار نادر» داروهای semaglutide است، یعنی تا ۱ نفر از هر ۱۰٬۰۰۰ نفر [2]. جدول زیر ارقام اصلی را نشان میدهد.
هشدار FDA کدام داروهای GLP-1 را دربرمیگیرد؟
این هشدار همه آگونیستهای گیرنده GLP-1 تأییدشده در آمریکا را دربرمیگیرد، از Ozempic، Wegovy و Rybelsus (semaglutide) تا Mounjaro و Zepbound (tirzepatide) و Foundayo (orforglipron) که در ۲۰۲۶ تأیید شد [1]. جدول FDA داروهای این رده را فهرست میکند [1]:
- Semaglutide: Ozempic (۲۰۱۷)، Rybelsus (۲۰۱۹)، Wegovy (۲۰۲۱).
- Tirzepatide: Mounjaro (۲۰۲۲)، Zepbound (۲۰۲۳)؛ FDA یادآور میشود tirzepatide هم روی گیرندههای GIP و هم GLP-1 اثر میگذارد.
- Liraglutide: Victoza (۲۰۱۰)، Saxenda (۲۰۱۴) و Xultophy (۲۰۱۶) همراه با insulin degludec.
- سایر: dulaglutide (Trulicity، ۲۰۱۴)، lixisenatide همراه با insulin glargine (Soliqua، ۲۰۱۶)، exenatide ژنریک و orforglipron (Foundayo، ۲۰۲۶).
این داروها برای دیابت نوع ۲ و کاهش وزن به کار میروند و برخی برای کاهش خطر قلبی و کلیوی، درمان آپنه خواب در چاقی، یا درمان نوعی کبد چرب همراه با اسکار نیز مجوز دارند [1].
اروپا چه تصمیمی گرفت؟
در اروپا این تغییر زودتر و فقط برای semaglutide انجام شد. کمیته ایمنی EMA یعنی PRAC در ۶ ژوئن ۲۰۲۵ نتیجه گرفت NAION عارضه جانبی بسیار نادر Ozempic، Rybelsus و Wegovy است، افزودن آن به اطلاعات محصول را توصیه کرد و گفت اگر NAION تأیید شد، درمان با semaglutide باید قطع شود [2]. آن بررسی داروهای semaglutide را دربرمیگرفت [2].
مصرفکنندگان GLP-1 در برابر علائم چشمی چه کنند؟
FDA به بیماران میگوید اگر ناگهان بینایی خود را از دست دادند یا تغییرات دیگری در یک چشم دیدند فوراً با متخصص سلامت خود تماس بگیرند و در صورت وقوع NAION با او درباره ادامه دارو گفتگو کنند [1]. این سازمان به بیماران نمیگوید داروی خود را خودسرانه قطع کنند [1].
- نشانههای هشدار را بشناسید. از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم، نقاط کور، دید تونلی، رنگهای تحریفشده یا دید مرکزی مهآلود [1].
- سریع اقدام کنید. FDA میگوید اگر هر یک از این علائم را داشتید «فوراً» با یک متخصص سلامت تماس بگیرید [1].
- پس از وقوع NAION، با متخصص سلامت خود درباره ادامه یا قطع داروی GLP-1 گفتگو کنید [1].
- عوارض جانبی را گزارش کنید. در آمریکا FDA گزارشها را بهصورت آنلاین میپذیرد، یا میتوانید برای درخواست فرم گزارش با شماره 1-800-332-1088 تماس بگیرید [1]؛ در کشورهای دیگر از نهاد ملی نظارت بر دارو استفاده کنید.
توصیه FDA به پزشکان این است که بیماران مشکوک به NAION را فوراً نزد چشمپزشک بفرستند و «قطع GLP-1 RA را در بیمارانی که NAION میگیرند در نظر بگیرند، مگر آنکه فواید درمان آشکارا بر خطر بچربد» [1].
منجوت گیل (Manjot Gill)، چشمپزشک Northwestern Medicine، به NBC News گفت این بیماری بسیار نادر است و پزشکان نمیخواهند بیماران از سر نگرانی «این داروها را قطع کنند» [4]. پرسشهای مربوط به داروی شخصی را بهتر است با پزشک در میان گذاشت، نه با چتبات هوش مصنوعی؛ اینکه چرا، و چتباتها با دادههای سلامت چه میکنند، در آیا ChatGPT برای حریم خصوصی امن است؟ چتباتهای هوش مصنوعی با دادههایی که به آنها میدهید چه میکنند بررسی شده است.
این توصیه پزشکی نیست. تصمیم درباره درمان شما با پزشک واجد صلاحیتی است که سابقه شما را میشناسد.
مطالعه ۲۰۲۴ درباره semaglutide چه یافت؟
مطالعهای در ۲۰۲۴ در JAMA Ophthalmology نشان داد بیمارانی که در یک مرکز چشمپزشکی دانشگاهی در آمریکا semaglutide برایشان تجویز شده بود، نسبت به بیماران مشابهی که داروهای دیگر مصرف میکردند خطر بیشتری برای NAION داشتند، و همین مطالعه FDA را به بررسی واداشت [1][3]. FDA میگوید «چند محدودیت» در این مطالعه شناسایی کرده، اما تصمیم گرفته ارزیابی بیشتر لازم است [1].
آنچه مطالعه انجام داد و یافت، بر پایه چکیده منتشرشده آن [3]:
- طراحی: مطالعه همگروهی گذشتهنگر با همتاسازی گرایش (propensity-matched) روی بیمارانی که متخصصان نورو-چشمپزشکی در یک مؤسسه واحد بین دسامبر ۲۰۱۷ و نوامبر ۲۰۲۳ دیده بودند.
- گروه دیابت نوع ۲: ۱۷ رویداد NAION در میان ۱۹۴ بیمار با semaglutide در برابر ۶ رویداد در میان ۵۱۶ بیمار با داروهای دیگر دیابت؛ نسبت مخاطره ۴٫۲۸.
- گروه اضافهوزن یا چاقی: ۲۰ رویداد در میان ۳۶۱ بیمار با semaglutide در برابر ۳ رویداد در میان ۶۱۸ بیمار با داروهای دیگر کاهش وزن؛ نسبت مخاطره ۷٫۶۴.
دو احتیاط. نخست، همه بیماران این مطالعه را متخصصان نورو-چشمپزشکی در یک مؤسسه دیده بودند [3]، پس ممکن است نماینده مصرفکنندگان GLP-1 بهطور کلی نباشند؛ نرخهای آن بسیار بالاتر از تحلیل کارآزماییهای FDA است [1][3]. دوم، مطالعه مشاهدهای ارتباط را نشان میدهد، نه علت و معلول را. تحلیل کارآزماییها و مطالعه Sentinel خود FDA تفاوتهای کوچکتری یافتند (۶٫۴ در برابر ۳٫۸ به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال؛ نسبتهای مخاطره ۱٫۱۹ و ۱٫۴۳)، هرچند این سازمان میگوید مطالعات مشاهدهای از نظر روششناختی دقیق در دیابت نوع ۲ پیوسته افزایش خطر NAION را با داروهای GLP-1 در مقایسه با مهارکنندههای DPP-4 یا SGLT-2 گزارش کردهاند [1].
چه چیزی تأیید شده و چه چیزی نشده است؟
تغییر برچسب، ارقام کارآزمایی و هشدار پیشین اروپا برای semaglutide تأیید شدهاند؛ FDA خطر را «بالقوه» توصیف میکند و نتوانسته سازوکاری شناسایی کند [1][2]. تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶:
- تأییدشده: FDA هشدار NAION را برای کل رده الزامی میکند؛ ۶٫۴ در برابر ۳٫۸ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال در کارآزماییها؛ NAION برای همه فرآوردههای GLP-1 بازاری گزارش شده است؛ کمیته ایمنی EMA نتیجه گرفت NAION برای داروهای semaglutide بسیار نادر است [1][2].
- نامطمئن: سازوکار زیستی، که FDA نتوانست شناسایی کند، و اینکه چه مقدار از این پیوند بازتاب عوامل خطر مشترک مانند دیابت است [1].
- گام بعدی: دارندگان مجوز باید اطلاعات NAION را به برچسب هر فرآورده بیفزایند [1].
مقرراتگذاری ابزارهای هوش مصنوعی در پزشکی در هوش مصنوعی در مراقبتهای بهداشتی: امروز چه میتواند، کجا ناکام است و چگونه مقرراتگذاری میشود بررسی شده است.
| منبع داده | گروه GLP-1 | گروه مقایسه | منبع |
|---|---|---|---|
| ۱۲۶ کارآزمایی بالینی (نرخ به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال) | ۶٫۴ (۱۰ مورد) | ۳٫۸ (۵ مورد) | FDA [1] |
| مطالعه Sentinel در FDA، دیابت نوع ۲ (به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ PY) | ۳۰ تا ۳۲ | SGLT-2: ۳۱؛ DPP-4: ۲۶ | FDA [1] |
| نسبت مخاطره در برابر مهارکنندههای SGLT-2 | ۱٫۱۹ (غیرمعنادار) | — | FDA [1] |
| نسبت مخاطره در برابر مهارکنندههای DPP-4 | ۱٫۴۳ (معنادار) | — | FDA [1] |
| جمعیت عمومی بالای ۵۰ سال (به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ در سال) | — | ۲٫۳ تا ۱۰٫۲ | FDA [1] |
| فراوانی در EMA برای semaglutide | بسیار نادر: تا ۱ در ۱۰٬۰۰۰ | — | EMA [2] |
اشتباههای رایج
خواندن این هشدار بهعنوان اثبات اینکه داروهای GLP-1 باعث نابینایی میشوند
راه درست: FDA افزایش بالقوه خطر را توصیف میکند و نتوانسته سازوکاری شناسایی کند [1].
قطع داروی GLP-1 تجویزشده بدون مشورت
راه درست: FDA به بیماران میگوید با متخصص سلامت خود گفتگو کنند؛ توصیه نمیکند خودسرانه قطع کنید [1].
نادیده گرفتن از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم
راه درست: FDA میگوید فوراً با یک متخصص سلامت تماس بگیرید [1].
نقل نسبتهای مخاطره مطالعه ۲۰۲۴ بهعنوان خطر واقعی
راه درست: آن مطالعه از یک درمانگاه تخصصی آمده بود؛ تحلیل کارآزماییهای FDA ۶٫۴ در برابر ۳٫۸ به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال یافت [1][3].
تصور اینکه هشدار اروپا همه داروهای GLP-1 را دربرمیگیرد
راه درست: نتیجه EMA در ژوئن ۲۰۲۵ برای داروهای semaglutide بود [2].
پرسشهای پرتکرار
آیا اوزمپیک باعث کاهش بینایی میشود؟
FDA میگوید داروهای GLP-1 افزایش بالقوه خطر NAION نادر را، که میتواند باعث کاهش بینایی شود، به همراه دارند؛ سازوکاری شناسایی نکرد [1].
NAION چیست؟
آسیب به بخش جلویی عصب بینایی بر اثر کاهش جریان خون، که باعث از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم میشود [1][5].
NAION با داروهای GLP-1 چقدر نادر است؟
۶٫۴ در برابر ۳٫۸ مورد به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال در تحلیل کارآزماییهای FDA؛ EMA آن را برای semaglutide بسیار نادر میداند [1][2].
هشدار FDA کدام داروهای GLP-1 را دربرمیگیرد؟
همه داروهای GLP-1 تأییدشده در آمریکا، از جمله Ozempic، Wegovy، Rybelsus، Mounjaro، Zepbound، Trulicity، Victoza و Foundayo [1].
مصرفکنندگان GLP-1 در برابر علائم چشمی چه کنند؟
فوراً با یک متخصص سلامت تماس بگیرند و با او درباره ادامه دارو گفتگو کنند [1].
واژهنامه
- NAION
- نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی غیرشریانی: آسیب عصب بینایی بر اثر کاهش جریان خون که باعث از دست رفتن ناگهانی بینایی میشود.
- آگونیست گیرنده GLP-1
- دارویی که هورمون رودهای GLP-1 را تقلید میکند، قند خون را پایین میآورد و اشتها را کم میکند.
- فرد-سال (Person-years)
- مجموع زمانی که همه شرکتکنندگان مطالعه پیگیری شدند؛ ۱۰۰٬۰۰۰ فرد-سال میتواند ۵۰٬۰۰۰ نفر در دو سال باشد.
- نسبت مخاطره (Hazard ratio)
- اینکه یک رویداد در طول زمان در یک گروه چند برابر گروه دیگر رخ میدهد؛ ۱٫۰ یعنی تفاوتی نیست.
- هشدارها و احتیاطها (Warnings and Precautions)
- بخشی از برچسب داروی آمریکایی که خطرهای جدی را که تجویزکنندگان باید بدانند شرح میدهد.
- PRAC
- کمیته ارزیابی خطر داروسانی (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee) آژانس دارویی اروپا که ایمنی دارو را بررسی میکند.
منابع
- FDA Requires Safety Labeling Changes for Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists (GLP-1 RAs) Due to Potential Increased Risk of Rare But Serious Eye Condition US Food and Drug Administration · 2026-11-09
- Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) 2-5 June 2025 European Medicines Agency · 2025-06-06
- Risk of Nonarteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy in Patients Prescribed Semaglutide (Hathaway et al.) JAMA Ophthalmology · 2024-07-03
- FDA orders new warning on GLP-1s over rare eye condition linked to sudden blindness NBC News · 2026-11-09
- What Is Ischemic Optic Neuropathy? American Academy of Ophthalmology · 2026-08-13
نظرات
نظرهای برتر