گزارش جهانی سل ۲۰۲۶: ارقام کلیدی و معنای آنها
نوشته را باز کنید و با خواندن آن ۳۰ امتیاز بگیرید
وارد شو و با خواندن این مطلب +۳۰ امتیاز بگیر
تا آخر بخوان، چند ثانیه صبر کن، بعد دکمهٔ دریافت پایین صفحه را بزن.
خلاصه
گزارش جهانی سل ۲۰۲۶ سازمان جهانی بهداشت (WHO)، منتشرشده در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، برآورد میکند در ۲۰۲۵ حدود ۱۰٫۶ میلیون نفر به سل (TB) مبتلا شدند و ۱٫۱۳ میلیون نفر جان باختند [1][2]. مرگهای ناشی از سل از ۲۰۱۵ تاکنون ۳۵٪ کاهش یافته است، اما حدود ۲٫۲ میلیون مورد تشخیص داده یا گزارش نشد و تنها ۴۲٪ از مبتلایان به سل مقاوم به دارو درمان شدند [1].
نکتههای کلیدی
- این گزارش که در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از دادههای ۱۸۷ کشور و منطقه با بیش از ۹۹٪ جمعیت و موارد سل جهان استفاده میکند [1][3].
- در ۲۰۲۵ حدود ۱۰٫۶ میلیون نفر به سل مبتلا شدند و ۱٫۱۳ میلیون نفر مردند، از جمله ۱۳۷٬۰۰۰ نفر مبتلا به HIV [2][4].
- مرگها از ۲۰۱۵ ۳۵٪ کاهش یافته و به نخستین نقطهعطف راهبرد پایان سل (End TB Strategy) با پنج سال تأخیر رسیدهاند؛ بروز بیماری تنها ۱۴٪ کم شده، در برابر نقطهعطف ۵۰٪ [1].
- از ۱۰٫۶ میلیون مورد، ۸٫۴ میلیون مورد تشخیص داده شد؛ تنها ۵۹٪ از افراد تازهتشخیصدادهشده آزمایش سریع توصیهشده WHO را دریافت کردند [1].
- تنها ۴۲٪ از حدود ۳۷۰٬۰۰۰ نفر مبتلا به سل مقاوم به ریفامپیسین در ۲۰۲۵ درمان دریافت کردند [1].
- تأمین مالی داخلی سل ۱۴٪ افزایش یافت و به ۵٫۶ میلیارد دلار آمریکا رسید، در حالی که تأمین مالی اهداکنندگان بینالمللی ۱۴٪ کاهش یافت و به ۰٫۹۴ میلیارد دلار آمریکا رسید [1][4].
- این توصیه پزشکی نیست: کسانی که سرفه طولانی، تب یا کاهش وزن دارند باید به یک کارمند بهداشت مراجعه کنند.
در این صفحه ۱۲ بخش
- گزارش جهانی سل ۲۰۲۶ چه میگوید؟
- سالانه چند نفر بر اثر سل میمیرند؟
- کدام کشورها بیشترین موارد سل را دارند؟
- چند مورد سل تشخیص داده نمیشود؟
- سل مقاوم به دارو چیست و درمانپذیر است؟
- نشانههای بیماری سل چیست؟
- تأمین مالی سل چگونه است و چه تغییری کرده است؟
- آیا واکسن جدیدی برای سل وجود دارد؟
- اشتباههای رایج
- پرسشهای پرتکرار
- واژهنامه
- منابع
گزارش جهانی سل ۲۰۲۶ چه میگوید؟
گزارش میگوید سل همچنان در حال کاهش است، اما بسیار کند: در ۲۰۲۵، ۱۰٫۶ میلیون نفر بیمار شدند و ۱٫۱۳ میلیون نفر مردند، و سل همچنان عامل اصلی مرگ ناشی از یک عامل عفونی واحد در جهان است [1][2]. WHO آن را در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد [1].
پیشرفت اصلی در مرگومیر است. مرگها از ۲۰۱۵ تاکنون ۳۵٪ کاهش یافتهاند، یعنی جهان به نخستین نقطهعطف مرگومیر راهبرد پایان سل WHO رسیده است، هرچند پنج سال دیرتر از برنامه [1]. WHO برآورد میکند درمان سل از ۲۰۰۰ تاکنون حدود ۸۶ میلیون جان را نجات داده است [1].
نقطه ضعف، موارد جدید است. نرخ بروز جهانی، یعنی موارد جدید به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر، از ۲۰۱۵ تنها ۱۴٪ کاهش یافته که بسیار کمتر از کاهش ۵۰٪ تعیینشده بهعنوان نقطهعطف ۲۰۲۵ است [1]. تدروس آدهانوم قبریسوس (Tedros Adhanom Ghebreyesus)، مدیرکل WHO، کاهش مداوم را «بسیار دلگرمکننده» خواند، اما گفت هنوز هر سال بیش از یک میلیون نفر بر اثر بیماریای میمیرند که پیشگیریپذیر و درمانپذیر است [1].
WHO هشدار میدهد برآوردهای بار بیماری را باید با آخرین سری زمانی خواند، زیرا مقایسه مستقیم با ارقام ویرایشهای پیشین درست نیست [2].
سالانه چند نفر بر اثر سل میمیرند؟
WHO برآورد میکند در ۲۰۲۵ حدود ۱٫۱۳ میلیون نفر بر اثر سل مردند، از جمله ۱۳۷٬۰۰۰ نفر مبتلا به HIV [2][4]. بیانیه خبری WHO این رقم را به ۱٫۱ میلیون گرد میکند [1].
در میان ۱۰٫۶ میلیون نفری که در ۲۰۲۵ بیمار شدند، ۵٫۷ میلیون مرد، ۳٫۷ میلیون زن و ۱٫۲ میلیون کودک بودند [4]. سل همچنین نخستین قاتل مبتلایان به HIV و عامل مهم مرگهای مرتبط با مقاومت ضدمیکروبی بود [4]. افراد مبتلا به HIV ۱۲ برابر بیشتر در معرض ابتلا به سلاند و در ۲۰۲۵ تنها ۵۹٪ از مبتلایان به HIV که سل گرفتند درمان ضدرتروویروسی دریافت کردند [4].
برآورد میشود حدود یکچهارم جمعیت جهان به باکتری سل آلوده شده باشند، اما بیشتر آنها هرگز بیمار نمیشوند: WHO میگوید حدود ۵ تا ۱۰٪ افراد آلوده سرانجام به بیماری سل دچار میشوند [4]. افراد مبتلا به عفونت سل معمولاً احساس بیماری نمیکنند و مسری نیستند [4].
کدام کشورها بیشترین موارد سل را دارند؟
سی کشور پربار ۸۸٪ از مبتلایان به سل در ۲۰۲۵ را شامل میشدند و حدود یکچهارم همه موارد در هند بود [1][4]. برگه واقعیت WHO بزرگترین سهمها را چنین فهرست میکند: هند (حدود یکچهارم)، اندونزی (۱۰٪)، فیلیپین (۶٫۸٪)، چین (۶٫۵٪)، پاکستان (۶٫۴٪)، نیجریه (۴٫۹٪)، جمهوری دموکراتیک کنگو (۳٫۹٪) و بنگلادش (۳٫۷٪)؛ پنج کشور نخست ۵۵٪ کل را تشکیل میدادند [4].
بر حسب منطقه WHO، منطقه جنوب شرق آسیا ۳۵٪ موارد جدید، غرب اقیانوس آرام ۲۷٪ و منطقه آفریقا ۲۵٪ را داشت [4].
پیشرفت از ۲۰۱۵ بسیار نابرابر بوده است [1]:
- منطقه اروپا: بروز ۴۲٪ کاهش یافت.
- منطقه آفریقا: ۳۰٪ کاهش.
- جنوب شرق آسیا: ۱۸٪ کاهش.
- مدیترانه شرقی: تنها ۶٫۶٪ کاهش.
- غرب اقیانوس آرام: بدون تغییر خالص.
- قاره آمریکا: برای پنجمین سال پیاپی افزایش، ۱۳٪ بالاتر از ۲۰۱۵.
WHO این تفاوتها را به عوامل خطر سل، قدرت نظامهای سلامت، دسترسی به خدمات و سرمایهگذاری پایدار مرتبط میداند [1].
چند مورد سل تشخیص داده نمیشود؟
از ۱۰٫۶ میلیون نفر برآوردی که در ۲۰۲۵ به سل مبتلا شدند، ۸٫۴ میلیون نفر تشخیص داده شدند و حدود ۲٫۲ میلیون مورد تشخیص داده یا گزارش نشد [1]. موارد از دسترفته اهمیت دارند، زیرا WHO میگوید نشانههای سل ممکن است ماهها خفیف باشد و افراد بتوانند بیآنکه بدانند بیماری را منتقل کنند [4].
کیفیت آزمایش نیز شکافی است. تنها ۵۹٪ از بیماران تازهتشخیصدادهشده با آزمایش تشخیصی سریع توصیهشده WHO آزمایش شدند، در برابر هدف ۱۰۰٪ تا ۲۰۲۷ [1]. WHO آزمایشهای سریع، از جمله سنجشهای مولکولی و آزمایشهای محل مراقبت مبتنی بر زیستنشانگر، را بهعنوان نخستین آزمایش برای هر کس دارای نشانه و علائم توصیه میکند؛ این آزمایشها میتوانند ظرف ۴۸ ساعت پس از نمونهگیری نتایج اولیه بدهند [4].
برای یافتن عفونت و نه بیماری، WHO آزمون پوستی توبرکولین، آزمایش خون سنجش رهایش اینترفرون گاما (IGRA) و آزمونهای پوستی جدیدتر مبتنی بر آنتیژن را فهرست میکند [4]. اینها افراد در معرض خطر بالا را که ممکن است از درمان پیشگیرانه سل سود ببرند شناسایی میکنند [4]. نرمافزارهایی که عکسهای رادیولوژی قفسه سینه را میخوانند و دیگر ابزارهای هوش مصنوعی در پزشکی پرسشهای خودشان درباره دقت و مقررات را پیش میکشند که در راهنمای پویام هوش مصنوعی در مراقبتهای بهداشتی: امروز چه میتواند، کجا ناکام است و چگونه مقرراتگذاری میشود آمده است.
سل مقاوم به دارو چیست و درمانپذیر است؟
سل مقاوم به دارو به داروهای استاندارد پاسخ نمیدهد، اما WHO میگوید سل مقاوم به چند دارو با داروهای دیگر درمانپذیر و قابلعلاج است؛ مشکل دسترسی است، چون در ۲۰۲۵ تنها ۴۲٪ از حدود ۳۷۰٬۰۰۰ نفر مبتلا به سل مقاوم به ریفامپیسین درمان شدند [1][4].
سل مقاوم به چند دارو (MDR-TB) از باکتریهایی ناشی میشود که به ریفامپیسین و ایزونیازید، دو داروی مؤثرترین خط اول، پاسخ نمیدهند [4]. مقاومت وقتی پدید میآید که داروها نادرست به کار روند: نسخههای نادرست، داروهای بیکیفیت یا قطع زودهنگام درمان توسط بیمار [4]. سل با مقاومت گسترده به دارو (XDR-TB) گزینههای درمانی بسیار محدودی باقی میگذارد [4].
یک بهبود روشن وجود دارد. سهم درمانشدگانی که رژیمهای ششماهه توصیهشده WHO را دریافت میکنند از ۱۸٪ در ۲۰۲۴ به ۴۲٪ در ۲۰۲۵ رسید و این رژیمها تا پایان ۲۰۲۵ در ۱۰۶ کشور به کار میرفتند [1][4]. WHO نخستینبار در ۲۰۲۲ رژیم کوتاه ششماهه تماماً خوراکی را در اولویت قرار داد [4].
نشانههای بیماری سل چیست؟
WHO نشانههای رایج را سرفه طولانی (گاهی همراه با خون)، درد قفسه سینه، ضعف، خستگی، کاهش وزن، تب و تعریق شبانه میداند [4]. سل معمولاً ریهها را درگیر میکند، اما میتواند کلیهها، مغز، ستون فقرات و پوست را هم درگیر کند و نشانهها به عضو درگیر بستگی دارد [4]. برخی مبتلایان به بیماری سل هیچ نشانهای ندارند اما باز هم میتوانند آن را منتقل کنند [4].
سل وقتی مبتلایان سرفه، عطسه یا تف میکنند از راه هوا منتقل میشود [4]. افرادی با سامانه ایمنی ضعیف، از جمله مبتلایان به HIV، سوءتغذیه یا دیابت، و افرادی که تنباکو مصرف میکنند، خطر بیشتری برای بیمار شدن دارند [4]. WHO برآورد میکند در ۲۰۲۵ حدود ۰٫۹۶ میلیون مورد جدید به سوءتغذیه، ۰٫۹۲ میلیون به دیابت، ۰٫۷۳ میلیون به اختلالهای مصرف الکل، ۰٫۶۹ میلیون به سیگار کشیدن و ۰٫۵۵ میلیون به HIV نسبت داده میشد [4].
WHO توصیه میکند برای نشانههایی مانند سرفه طولانی، تب و کاهش وزن بیدلیل به پزشک مراجعه شود و در صورت خطر بالاتر، مثلاً ابتلا به HIV یا تماس خانگی با فرد مبتلا به سل، غربالگری انجام شود [4]. درمان از آنتیبیوتیکهای ویژهای استفاده میکند که ۴ تا ۶ ماه روزانه مصرف میشوند و WHO هشدار میدهد قطع زودهنگام بدون توصیه پزشک میتواند باکتری را مقاوم کند [4].
این توصیه پزشکی نیست. تشخیص و تصمیمهای درمانی با کارمند بهداشت یا برنامه ملی سل است.
تأمین مالی سل چگونه است و چه تغییری کرده است؟
تأمین مالی داخلی سل بین ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بهاندازه ۱۴٪ افزایش یافت و به ۵٫۶ میلیارد دلار آمریکا رسید و تا حدی کاهش پول بینالمللی را جبران کرد: تأمین مالی اهداکنندگان ۱۴٪ افت کرد، از ۱٫۱ میلیارد دلار آمریکا به ۰٫۹۴ میلیارد دلار آمریکا [1][4]. بیشتر هزینهکرد سل در ۲۰۲۵، یعنی ۸۶٪، از منابع داخلی بود و برزیل، چین، هند، فدراسیون روسیه و آفریقای جنوبی ۳٫۷ میلیارد دلار آمریکا از ۵٫۶۳ میلیارد دلار آمریکای منابع داخلی در کشورهای با درآمد پایین و متوسط را تأمین کردند [4].
نیازها بسیار بزرگتر است. WHO میگوید تا ۲۰۲۷ سالانه ۲۲ میلیارد دلار آمریکا برای پیشگیری، تشخیص، درمان و مراقبت لازم است تا به اهداف توافقشده در نشست عالیرتبه سازمان ملل درباره سل در ۲۰۲۳ برسیم [4]. بودجه پژوهش در ۲۰۲۳ برابر ۱٫۲ میلیارد دلار آمریکا بود، کمتر از یکچهارم هدف سالانه ۵ میلیارد دلار آمریکا برای ۲۰۲۷ [1].
هزینه برای خانوادهها هم سنگین است: حدود نیمی از افراد تحت درمان سل و خانوارهایشان با هزینههای کلی بیش از ۲۰٪ درآمد خانوار روبهرو هستند که WHO آن را فاجعهبار مینامد، در برابر هدف راهبرد پایان سل که صفر است [4].
آیا واکسن جدیدی برای سل وجود دارد؟
هنوز نه: واکسن سل مورد استفاده BCG است که در برخی کشورها به نوزادان یا کودکان خردسال زده میشود، در حالی که نامزدهای جدید هنوز در کارآزماییاند [4][5]. WHO میگوید BCG از مرگ ناشی از سل پیشگیری میکند و کودکان را از شکلهای جدی بیماری محافظت میکند [4]. بر پایه خلاصه انجمن سلطنتی پزشکی گرمسیری و بهداشت (Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene) از گزارش، ۱۲ نامزد واکسن در توسعه بالینیاند و سه تای آنها در کارآزماییهای فاز ۳ هستند [5].
فراخوان WHO از دولتها این است که تعهد سیاسی را تقویت کنند، تأمین مالی را حفظ و افزایش دهند، پیشگیری، تشخیص سریع و درمان مؤثر را گسترش دهند و در ابزارهای نو سرمایهگذاری کنند [1]. تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، داوری WHO این است که پیشرفت باید بسیار سریعتر شود تا دوباره به مسیر برگردیم [1].
آمارهای سلامتی از این دست اغلب در فضای مجازی و از زبان چتباتها با خطا تکرار میشوند؛ راهنمای پویام توهم هوش مصنوعی: چرا چتباتها مطلب میسازند و چگونه پاسخ دقیق بگیریم توضیح میدهد چرا پاسخهای هوش مصنوعی میتوانند ارقام را بسازند یا با هم اشتباه بگیرند و چگونه آنها را با گزارش اصلی بسنجیم.
| معیار | رقم |
|---|---|
| مبتلایان به سل | ۱۰٫۶ میلیون |
| مرگ ناشی از سل | ۱٫۱۳ میلیون (از جمله ۱۳۷٬۰۰۰ نفر مبتلا به HIV) |
| تغییر مرگها از ۲۰۱۵ | ۳۵٪ کاهش |
| تغییر نرخ بروز از ۲۰۱۵ | ۱۴٪ کاهش (نقطهعطف ۵۰٪ بود) |
| تشخیصدادهشدگان | ۸٫۴ میلیون (حدود ۲٫۲ میلیون تشخیصدادهنشده یا گزارشنشده) |
| تازهتشخیصدادهشدگانی که آزمایش سریع شدند | ۵۹٪ |
| موارد سل مقاوم به ریفامپیسین درمانشده | ۴۲٪ از حدود ۳۷۰٬۰۰۰ |
| تأمین مالی داخلی سل | ۵٫۶ میلیارد دلار آمریکا، ۱۴٪ افزایش |
| تأمین مالی اهداکنندگان بینالمللی | ۰٫۹۴ میلیارد دلار آمریکا، ۱۴٪ کاهش |
| جانهای نجاتیافته از ۲۰۰۰ | حدود ۸۶ میلیون |
اشتباههای رایج
مقایسه برآوردهای گزارش ۲۰۲۶ با ارقام ویرایشهای قدیمیتر.
راه درست: WHO میگوید مقایسه مستقیم با ویرایشهای پیشین درست نیست؛ از آخرین سری زمانی استفاده کنید [2].
فرض اینکه عفونت سل همیشه به معنای بیماری است.
راه درست: تنها حدود ۵ تا ۱۰٪ افراد آلوده به بیماری سل دچار میشوند و افراد دارای عفونت معمولاً مسری نیستند [4].
قطع داروی سل هنگام احساس بهبودی.
راه درست: WHO هشدار میدهد قطع زودهنگام بدون توصیه پزشک میتواند باکتری را مقاوم به دارو کند [4].
برداشت کاهش ۳۵٪ مرگها بهعنوان پایان همهگیری.
راه درست: بروز از ۲۰۱۵ تنها ۱۴٪ کاهش یافته، بسیار کمتر از نقطهعطف ۵۰٪ [1].
پرسشهای پرتکرار
گزارش جهانی سل ۲۰۲۶ چه میگوید؟
در ۲۰۲۵ حدود ۱۰٫۶ میلیون نفر به سل مبتلا شدند و ۱٫۱۳ میلیون نفر مردند؛ مرگها از ۲۰۱۵ ۳۵٪ کاهش یافته اما بروز تنها ۱۴٪ [1][2].
سالانه چند نفر بر اثر سل میمیرند؟
در ۲۰۲۵ حدود ۱٫۱۳ میلیون نفر، از جمله ۱۳۷٬۰۰۰ نفر مبتلا به HIV [2][4].
کدام کشورها بیشترین موارد سل را دارند؟
هند حدود یکچهارم موارد را داشت، پس از آن اندونزی، فیلیپین، چین و پاکستان؛ ۳۰ کشور ۸۸٪ را داشتند [4].
نشانههای بیماری سل چیست؟
به گفته WHO، سرفه طولانی که گاهی با خون همراه است، درد قفسه سینه، ضعف، خستگی، کاهش وزن، تب و تعریق شبانه [4].
آیا سل درمانپذیر است؟
WHO میگوید بیماری سل با آنتیبیوتیکهایی که ۴ تا ۶ ماه روزانه مصرف میشوند درمان میشود و MDR-TB با داروهای دیگر درمانپذیر و قابلعلاج است [4].
واژهنامه
- نرخ بروز
- موارد جدید سل به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در یک سال [1].
- راهبرد پایان سل (End TB Strategy)
- راهبرد WHO با نقطهعطفهایی برای کاهش مرگهای ناشی از سل و موارد جدید [1].
- MDR-TB
- سل مقاوم به هر دو داروی ریفامپیسین و ایزونیازید [4].
- درمان پیشگیرانه سل
- دارویی که مانع تبدیل شدن عفونت سل به بیماری میشود [4].
- BCG
- باسیل کالمت-گرن (Bacille Calmette-Guerin)، واکسن سل که در برخی کشورها به نوزادان یا کودکان خردسال زده میشود [4].
منابع
- Amid challenges, countries increase domestic investment to protect progress against tuberculosis World Health Organization · 2026-11-12
- Global tuberculosis report 2026 World Health Organization · 2026-11-12
- Global tuberculosis report 2026 World Health Organization · 2026-11-12
- Tuberculosis: fact sheet World Health Organization · 2026-11-12
- WHO Global TB Report 2026: TB deaths down 35%, but funding gaps threaten progress Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene
نظرات
نظرهای برتر