COP31 Antalya: Müzakere Edilenler ve Neden Önemli

COP31 nedir ve ne zaman sona eriyor?

COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki Antalya'da düzenlenen 2026 BM iklim zirvesidir ^[1]. UN News, açılış için neredeyse 200 ülkenin geldiğini ve kentte 90.000'den fazla kişinin beklendiğini bildirdi ^[1]. Zirvenin 20 Kasım Cuma günü sona ermesi planlanıyor ^[1].

COP, BM iklim sözleşmesine taraf ülkeler konferansı (Conference of the Parties) anlamına gelir. Hükümetler her yıl, 2015 Paris Anlaşması'nın altında yer alan ayrıntılı kuralları ve kararları müzakere etmek için bir araya gelir. Carbon Brief, her zirvenin merkezinde çok sayıda hukuki metnin müzakere edildiğini; bu metinlerin kapalı "mavi bölge"de, bu yıl ABD'nin bulunmadığı neredeyse 200 ülkenin diplomatlarınca pazarlık edildiğini belirtiyor ^[3].

Zirveyi 9 Kasım'da açan BM İklim Değişikliği Yürütme Sekreteri Simon Stiell, delegelere "ilerlemenin yeterli ve adil olmaktan çok uzak olduğunu" söyledi ve onları "çözümleri hızlandırmaya" çağırdı ^[1]. "Hiçbir COP sihirli bir değnek değildir" diye ekledi ^[1]. COP21'in eski başkanı Laurent Fabius, Reuters'e "Antalya'nın anahtar sözcüğü uygulamadır" dedi ^[2].

Görüşmelerin bilimsel çerçevesi için, zirve için yayımlanan Dünya Meteoroloji Örgütü raporunu ele alan State of the Climate 2026: What WMO's COP31 Report Says başlıklı rehbere bakın.

COP31'i kim yönetiyor?

COP31'e Türkiye ev sahipliği yapıyor ve başkanlığı üstleniyor; ancak müzakereleri Avustralya yürütüyor, bu COP30'da kararlaştırılan alışılmadık bir düzenleme ^[1][3]. Türkiye'nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, açılış sabahı COP31 Başkanı olarak başkanlık tokmağını aldı; Avustralya'nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise müzakereleri "müzakere başkanı" olarak yönetiyor ^[1][3].

"Kararlarımız bir şehrin altyapısında, bir çiftçinin arazisinde ve bir fabrikanın üretim hattında şekillenmeli. Aileler bunların etkisini daha düşük enerji faturalarında hissetmeli" diyen Kurum, delegelere seslendi ^[1].

Bowen, son günleri beklemek yerine konferans boyunca başkanlık öncülüğünde bir karar oluşturma planı açıkladı ^[1]. "Kararın değeri, unsurları ve ne kadar ileri gidileceği konusunda görüş farklılıkları olacağını biliyoruz. Ancak işimiz bu farklılıkları gidermek ve uzlaşının izin verdiği en iddialı, en sonuç odaklı kararı ortaya koymak" dedi ^[1].

Carbon Brief, ikilinin, temel sonuçları özetleyen ve resmi gündemde yer almayan konuları da içerebilen, kapsamlı bir siyasi belge olan "kapak metni" hazırlamayı amaçladığını bildiriyor ^[3]. Bu belge, aşağıda ele alınan zirvenin ilk gerilim noktalarından biri haline geldi.

COP31'in 35-by-35 elektrifikasyon taahhüdü nedir?

Climate Home News'e göre bu, Türkiye ve Avustralya öncülüğünde, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını bugünkü yaklaşık %23'ten 2035'e kadar %35'e çıkarmaya yönelik gönüllü bir taahhüttür ^[5]. Reuters, ev sahiplerinin amacını elektrifikasyonu nihai anlaşmanın merkezine koymak olarak tanımlıyor ^[2]. Carbon Brief, hedefin kapak metninde de yer alabileceğini belirtiyor ^[3].

Taahhüt, ek elektriğin nasıl üretileceğini belirtmiyor ^[5]. Asıl eleştiri de bu. Reuters, eleştirmenlerin fosil yakıt kullanımını azaltmaya yönelik daha net bir plan olmadan bunun ısınmayı sınırlamada pek işe yaramayabileceğini söylediğini bildiriyor ^[2].

Climate Home News'in konuşma ve açıklamalara dayalı analizine göre 12 Kasım itibarıyla en az 14 ülke taahhüdü açıkça desteklemişti ^[5]. Bunlar arasında taahhüdü Türkiye ile birlikte yöneten Avustralya ve Etiyopya'nın yanı sıra Almanya, Norveç, Finlandiya, Güney Kore, Pakistan, Zimbabve, Esvatini, Togo, Lihtenştayn, Palau, Seyşeller ve Solomon Adaları var ^[5]. Avrupa Birliği'nin, üye devletler resmen onayladıktan sonra katılması bekleniyordu ^[5]. Başkanlığın, destekçilerin tam listesini ikinci haftaya kadar yayımlaması beklenmiyor ^[5].

Destek koşullarla birlikte geliyor. Palau, elektrifikasyonun fosil yakıtlardan çıkış sürecinin "yerine geçmemesi veya dikkati dağıtmaması gerektiğini", Seyşeller ise fosil yakıtları yakmaya devam ederken daha fazla faaliyeti elektrikli hale getirmenin "tam ekonomik veya iklim yararlarını sağlamayacağını" söyledi ^[5]. Suudi Arabistan'ın enerji bakanı, elektrifikasyonun genişletilmesinin, kaynakları göz ardı edilirse "emisyonları azaltmak anlamına gelmeyebileceğini" savundu ^[5]. Bowen ise tasarımı savunarak "elektrifikasyon neredeyse her zaman iyi bir şeydir" dedi ^[5].

İklim finansmanı COP31'in neden en zor konusu?

Çünkü gelişmekte olan ülkeler paraya daha hızlı erişmek istiyor, zengin ülkelerin yeni taahhütleri ise keskin biçimde düştü ^[1][4]. UN News, finansmanı en zor konulardan biri olarak niteledi; gelişmekte olan ülkeler uyum ve daha temiz kalkınma için fonlara daha hızlı erişim talep ediyor ^[1].

Carbon Brief'in 11 Kasım'da yayımlanan analizi, gelişmiş ülkelerin kamusal iklim finansmanı taahhütlerinin 2026'da %70'ten fazla düştüğünü ortaya koydu ^[4]. Çok yıllı taahhütlerin çoğunun süresi 2025'te doldu ve yalnızca beş ülke yenilerini açıkladı; bunların arasında tek büyük donör Birleşik Krallık ^[4]. Sonuç olarak önümüzdeki yıllar için taahhüt edilen kamusal iklim finansmanı, yakın dönemdeki yaklaşık 40 milyar dolarlık düzeylerden yılda yaklaşık 11,7 milyar dolara geriledi ^[4].

Carbon Brief, önceki yönetim döneminde yılda 11,4 milyar dolar taahhüt eden ABD'nin, Paris Anlaşması'ndan yeniden çekilmesinin ardından önümüzdeki yıllarda herhangi bir resmi iklim finansmanı sağlamayacağını söylüyor ^[4]. Carbon Brief'in andığı uzmanlar, çatışmalara, mali baskıya ve donör ülkelerdeki siyasi değişimlere işaret ediyor ^[4].

Daha küçük adımlar da var. Climate Home News'e göre Solomon Adaları, bunu yapan ilk küçük ada devleti olarak Yeşil İklim Fonu'na 400.000 dolar taahhüt etti; Birleşik Krallık, Norveç ve Kanada ise bir ortaklık duyurdu ve Norveç başbakanı, özel sermaye dahil 2030'a kadar uluslararası iklim finansmanında 10 milyar dolar sağlama ve harekete geçirme yönündeki ortak hedefi anarak açıklamada bulundu ^[6]. Gelişmekte olan ülkeler ayrıca kamu kaynaklarının artırılmasını görüşmek üzere bir iklim finansmanı çalışma programını savunuyor ^[4].

COP31 müzakere gündeminde başka neler var?

100'den fazla ayrı madde var; üçü öne çıkıyor: uyum, azaltım çalışma programı ve adil geçiş mekanizması ^[3][7]. Carbon Brief'in takipçisi, açılıştan önce 102 esaslı gündem maddesi saydı ^[3]. Dördüncü günde, yani 12 Kasım'da, 11 madde ertelenmiş, 44 maddenin bir tür taslak metni vardı ve 48'inin hiç yoktu; Carbon Brief bunu o aşama için olağan olarak tanımladı ^[7].

• Küresel uyum hedefi. Ülkeler bu hedefi sonuçlandırmaya çalışıyor ^[3]. 12 Kasım taslağı, uyum finansmanını üçe katlamaya yönelik COP30 hedefi için üç seçenek sunuyor: hiçbir metin olmaması, konunun iklim finansmanı çalışma programına taşınması veya başlangıç düzeyinin 2025'te 40 milyar dolar olarak tanımlanıp 2035'e kadar 120 milyar dolara çıkarılması ^[7].
• Azaltım çalışma programı. Taraflar, emisyon azaltım sürecinin 2030'a mı yoksa 2040'a mı kadar devam etmesi gerektiği konusunda anlaşamıyor ^[7]. Taslakta ayrıca, taslakta İsviçre'ye atfedilen bir fikir olan kalıcı bir "azaltım komitesi" hakkında köşeli parantezli metin de var ^[7].
• Adil geçiş. Müzakereciler, küresel adil geçişler için Belém-Antalya mekanizması adı verilen yeni bir adil geçiş mekanizmasının ayrıntıları üzerinde çalışıyor ^[3].
• Finansman maddeleri. COP30, 9.1 maddesi kapsamındaki iklim finansmanını ve 2.1c maddesi kapsamındaki finans akışlarının uyumlandırılmasını gelecekteki gündemlere ekledi ^[3].

Taslakta köşeli parantezler, ifadenin henüz üzerinde uzlaşılmadığı anlamına gelir; bu nedenle çok sayıda parantez içeren taslaklar derin görüş ayrılıklarına işaret eder ^[3]. Tüm parantezler çözüldüğünde madde sonuçlanmış sayılır; COP başkanı kapanış oturumunda tokmağı vurduğunda ise resmen kabul edilir ^[3].

COP31 bir kapak kararı üretecek mi?

Bu kesin değil. Bir kapak kararı planlanıyor, ancak Rusya, Suudi Arabistan ve Benzer Düşünen Gelişmekte Olan Ülkeler böyle bir karara hiç ihtiyaç olup olmadığını sorguladı ^[3][6]. Climate Home News 12 Kasım'da, Rusya, Suudi Arabistan ve Hindistan ile Çin'in de yer aldığı Benzer Düşünen Gelişmekte Olan Ülkeler grubunun, Avustralya'nın önerdiği sürecin meşruiyetini ve bir kapak kararına hiç ihtiyaç olup olmadığını sorguladığını bildirdi ^[6].

Climate Home News'in andığı analistler, bu tepkiyi başkanlığın kapak metni sürecini görüşmelerin sonlarında değil en baştan yürütme yönündeki alışılmadık yaklaşımına bağlıyor ^[6]. E3G'den Cosima Cassel, "Tam şeffaflık istediler ve ülkelere hazırlanma fırsatı vermek istediler, ancak bu aynı zamanda onları eleştiriye açık hale getirdi" dedi ^[6]. Climate Home News'in andığı analistler, muhalefetin gerçek bir kırmızı çizgi mi yoksa pazarlık kozu mu olduğunun belirsiz olduğunu söyledi ^[6].

Destekçiler metnin şunları içermesini istiyor:

• başta küçük ada ve Avrupa devletleri olmak üzere bazılarının talep ettiği, ısınmanın 1,5°C sınırını aşmasına güçlü bir yanıt ^[6];
• bazı ülkelerin talep ettiği metan, ormanlar, iklim finansmanına erişim ile kayıp ve zarar hakkında ifadeler ^[6];
• elektrifikasyon hedefi ^[3].

Climate Home News, Avustralya'nın 13 Kasım Cuma günü ilk görüşmelerin bir özetini yayımlamasının ve 14 Kasım Cumartesi gününe kadar yazılı görüşleri almasının beklendiğini, o gün kapak kararının ilk taslağının da muhtemelen çıkacağını bildirdi ^[6]. Bu tarihler 12 Kasım'daki haberlere göredir ve değişebilir.

Dönüm noktası bir yıl olmasa da COP31 neden önemli?

Çünkü artan sıcaklıklar ve azalan finansman ortamında, mevcut sözlerin eyleme dönüşüp dönüşmediğini sınıyor ^[1][2][4]. UN News, COP31'i tek bir dönüm noktası anlaşması sağlamaktan çok mevcut taahhütleri eyleme dönüştürmeye odaklanmış olarak tanımlıyor ^[1]. Carbon Brief, zirvenin, toplu ilerlemeyi gözden geçiren dönemsel değerlendirmeler olan iki küresel envanter arasının tam ortasına denk geldiğini belirtiyor ^[3].

Riskler somut. Reuters, geçen ay yayımlanan bir BM raporunun dünyanın 1,5°C ısınma sınırını aşma yolunda olduğunu ortaya koyduğunu bildiriyor ^[2]. UN News, güçlü bir El Niño'nun aşırı hava olaylarını daha da kötüleştirme tehdidi taşıdığını kaydetti ^[1]; önümüzdeki aylar için bunun ne anlama geldiğini El Niño 2026: How Strong It Is and What It Means for Winter başlıklı rehberde bulabilirsiniz. UN News ayrıca, Bolivya'daki şiddetli bir kuraklığın resmi rakamlara göre 75.000'den fazla büyükbaş hayvanın ölümüne yol açtığını ve 114.000'den fazla aileyi etkilediğini bildirdi ^[1].

Jeopolitik, görüşmelerin üzerinde ağırlık yapıyor. Brezilya Devlet Başkanı Lula'nın da aralarında bulunduğu liderler zirveye, savaşların ve ticaret anlaşmazlıklarının iklimi gündemin gerisine ittiğini söyledi; Lula, "Gelecek nesillerin hayatta kalmasından çok silahlardan ve tarifelerden söz etmeye başladık" dedi ^[2]. BM Genel Sekreteri António Guterres, "iklim krizi bizi geride bırakıyor" uyarısında bulundu ^[2]. Reuters, ABD'nin görüşmeleri ikinci yıl da atladığını ve diğer G7 ülkelerinin en üst düzey liderlerini göndermediğini kaydediyor ^[2].

Tarım da masada: UN News, gıda ve tarımın küresel sera gazı emisyonlarının kabaca üçte birini oluşturduğunu söylüyor; ülkeler tarım ve gıda güvenliğine ilişkin Şarm el-Şeyh programını gözden geçiriyor ^[1].

COP31'de sırada ne var?

Müzakereciler liderlerin konuşmalarından sonra da sürdürüyor; resmi kapanış 20 Kasım'a planlanmış durumda ^[1]. Liderler zirveye 11 Kasım'da hitap etti ve ardından söz müzakerecilere geçti ^[2]. İzlenecek temel adımlar:

• İlk kapak kararı taslağı; süreç korunursa 14 Kasım Cumartesi civarında bekleniyor ^[6].
• 35-by-35 destekçilerinin listesi; başkanlığın ikinci haftada yayımlaması bekleniyor ^[5].
• Finansman taahhütleri; şimdiye kadar yeni taahhüt az, gelişmekte olan ülkeler bir finansman çalışma programı için bastırıyor ^[4].
• Uyum ve azaltım metinleri; burada seçenekler ve parantezler kapanması gereken boşlukları gösteriyor ^[7].

Metan da bir başka başlık. Climate Home News, Fransa'nın kapak kararında güçlü bir metan göndermesi istediğini ve Avustralya'nın fosil yakıt sektöründe metan emisyonlarını sıfıra yakın düzeye indirmeye yönelik gönüllü bir taahhüdü imzalayacağını söylediğini bildiriyor ^[6]. Climate Home News, 2028 küresel envanterinin COP33'te sonuçlandırılacağını bildiriyor ^[6].

Her nihai karar uzlaşı gerektirir ve ancak başkan kapanış oturumunda tokmağı vurduğunda kabul edilir ^[3]. O zamana kadar her taslak değişebilir. Bu rehber 13 Kasım 2026'daki durumu yansıtıyor ve zirve sona erdiğinde güncellenmesi gerekecek.