رفتن به محتوای اصلی
فصل ۳ پایان در ۲۵ روز ۱۳:۰۰:۵۷ $2,000 ۱۰٬۰۰۰ امتیاز = یک ماه پرمیوم
هوش مصنوعی

ChatGPT چیست؟ واقعاً چطور کار می‌کند؟

آخرین به‌روزرسانی ۱۶ دقیقه مطالعه

تاریخ انتشار

نوشته را باز کنید و با خواندن آن ۳۰ امتیاز بگیرید
فردی از پشت سر پشت میزی کنار پنجره که با لپ‌تاپ تایپ می‌کند و صفحه‌اش چیدمان محو یک گفت‌وگو را با رنگ‌های ملایم نشان می‌دهد، در نور صبح

وارد شو و با خواندن این مطلب +۳۰ امتیاز بگیر

تا آخر بخوان، چند ثانیه صبر کن، بعد دکمهٔ دریافت پایین صفحه را بزن.

خلاصه

ChatGPT چت‌بات هوش مصنوعی شرکت OpenAI است که در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲ عرضه شد [1] و تا اکتبر ۲۰۲۶ بیش از ۱٫۲ میلیارد نفر در هفته از آن استفاده می‌کنند [2]. این سرویس بر پایهٔ مدل‌های زبانی بزرگ کار می‌کند؛ مدل‌هایی که الگوها را از حجم عظیمی از متن می‌آموزند و با پیش‌بینی توکن بعدی پاسخ تولید می‌کنند [3][4]. این مدل‌ها ممکن است در عین اشتباه بودن، با اطمینان کامل سخن بگویند [8].

نکته‌های کلیدی

  1. ChatGPT سرویسی است که بر پایهٔ مدل‌های زبانی بزرگ OpenAI ساخته شده است؛ از اکتبر ۲۰۲۶ بخش گفت‌وگو (Chat) در طرح‌های پولی با GPT-6 Sol و در طرح‌های Free و Go با GPT-6 Luna کار می‌کند [2].
  2. مدل زبانی هر بار یک توکن می‌نویسد و این کار را با پیش‌بینی محتمل‌ترین ادامه انجام می‌دهد؛ هر توکن تقریباً برابر با سه‌چهارم یک واژهٔ انگلیسی است [3][4].
  3. مدل‌ها ابتدا روی مجموعه‌های بزرگ متنی پیش‌آموزش (pre-training) می‌بینند و سپس با روش‌هایی مانند یادگیری تقویتی از بازخورد انسانی (RLHF) پس‌آموزش داده می‌شوند [1][3][7].
  4. توهم (hallucination)، یعنی گزاره‌های باورپذیر اما نادرست، همچنان چالشی بنیادی است؛ OpenAI آن را به شیوه‌های آموزش و آزمون‌هایی نسبت می‌دهد که به حدس زدن پاداش می‌دهند [8].
  5. OpenAI می‌گوید محتوای کاربران در طرح‌های مصرف‌کننده ممکن است برای آموزش مدل‌هایش به کار رود، اما امکان انصراف از آن وجود دارد [10].
  6. ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شدهٔ OpenAI قرار ندارد [11].
در این صفحه ۱۲ بخش
  1. ChatGPT چیست؟
  2. مدل زبانی بزرگ چیست؟
  3. ChatGPT چگونه آموزش می‌بیند؟
  4. ChatGPT چگونه پاسخ تولید می‌کند؟
  5. چرا ChatGPT مطالب نادرست می‌سازد؟
  6. نقاط قوت و محدودیت‌های ChatGPT چیست؟
  7. چگونه می‌توان مسئولانه از ChatGPT استفاده کرد؟
  8. ChatGPT به کدام سو می‌رود؟
  9. اشتباه‌های رایج
  10. پرسش‌های پرتکرار
  11. واژه‌نامه
  12. منابع

ChatGPT چیست؟

ChatGPT یک چت‌بات هوش مصنوعی ساخت شرکت OpenAI است. کاربر درخواست خود را می‌نویسد یا به زبان می‌آورد و ChatGPT به زبان طبیعی و، به شکلی روزافزون، با تصویر، نمودار و اجزای تعاملی پاسخ می‌دهد [2][10]. در توصیف OpenAI، این سرویس مبتنی بر هوش مصنوعی برای کارهایی مانند خلاصه‌سازی اطلاعات، ترجمه، برنامه‌نویسی، پژوهش و تحلیل، انجام کارهای چندمرحله‌ای با ابزارهای گوناگون و کار با تصاویر طراحی شده است [3].

OpenAI در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲ نسخهٔ پیش‌نمایش پژوهشی و رایگان ChatGPT را منتشر کرد [1]. در اطلاعیهٔ عرضه آمده بود که قالب گفت‌وگو به مدل امکان می‌دهد به پرسش‌های تکمیلی پاسخ دهد، اشتباهاتش را بپذیرد، پیش‌فرض‌های نادرست را به چالش بکشد و درخواست‌های نامناسب را رد کند؛ همچنین آن را «مدل هم‌خانوادهٔ» InstructGPT خوانده بود، مدلی قدیمی‌تر که برای پیروی از دستورها آموزش دیده بود [1].

این سرویس با سرعتی بسیار زیاد گسترش یافته است. OpenAI در ۷ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که بیش از ۱٫۲ میلیارد نفر هر هفته از ChatGPT استفاده می‌کنند [2]. در همان روز، انتقال تجربهٔ روزمرهٔ گفت‌وگو به GPT-6 آغاز شد؛ نخست برای طرح‌های پولی و از روز بعد برای طرح‌های Free و Go: کاربران Plus، Pro، Business و Enterprise از GPT-6 Sol بهره می‌برند و کاربران Free و Go از GPT-6 Luna [2]. همین به‌روزرسانی قابلیت «رابط کاربری هوشمند» (Intelligent UI) را معرفی کرد که به پاسخ‌ها امکان می‌دهد نمودار، دکمه، فرم و دیگر اجزای تعاملی داشته باشند [2].

آیا ChatGPT همان GPT است؟

خیر. ChatGPT اپلیکیشن و سرویس است، در حالی که مدل‌های GPT مدل‌های زبانی بزرگی‌اند که زیربنای آن را تشکیل می‌دهند. همین مدل‌ها از طریق API شرکت OpenAI به توسعه‌دهندگان نیز فروخته می‌شوند. عرضهٔ GPT-6 Astra، که OpenAI آن را هوشمندترین مدل خود می‌نامد، در سپتامبر ۲۰۲۶ برای طرح‌های پولی ChatGPT و API آغاز شد [12].

مدل زبانی بزرگ چیست؟

مدل زبانی بزرگ (LLM) نوعی مدل هوش مصنوعی است که روی حجم بسیار زیادی از متن آموزش می‌بیند تا زبان را پیش‌بینی و تولید کند. به توضیح OpenAI، مدل در طول آموزش یاد می‌گیرد که واژه‌ها معمولاً در چه بافت‌هایی کنار هم می‌آیند و سپس هنگام نوشتن پاسخ، از این دانش برای پیش‌بینی محتمل‌ترین واژهٔ بعدی استفاده می‌کند و پاسخ را واژه به واژه می‌سازد [3].

توکن چیست؟

مدل‌ها در واقع با توکن‌ها کار می‌کنند؛ واحدهایی که متن را با آن‌ها پردازش می‌کنند. توکن می‌تواند یک نویسه، بخشی از یک واژه، یک واژهٔ کامل یا یک علامت نگارشی باشد [4]. قاعدهٔ سرانگشتی OpenAI برای زبان انگلیسی این است که هر توکن حدود چهار نویسه یا سه‌چهارم یک واژه است؛ بنابراین ۱۰۰ توکن تقریباً برابر با ۷۵ واژه است [4]. این برآوردها فقط مربوط به زبان انگلیسی‌اند: OpenAI یادآوری می‌کند که در زبان‌های دیگر نسبت میان نویسه، واژه و توکن ممکن است متفاوت باشد و نباید این ارقام را عیناً برای متنی به زبانی مانند فارسی به کار برد [4].

پارامتر چیست؟

هر مدل از مجموعه‌های بزرگی از اعداد به نام وزن‌ها یا پارامترها و نیز کدی که از آن‌ها استفاده می‌کند تشکیل شده است [3]. فرایند آموزش این اعداد را به‌تدریج تنظیم می‌کند تا الگوها را در خود بازتاب دهند. برای درک مقیاس، مدل GPT-3 شرکت OpenAI که در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۰ معرفی شد، ۱۷۵ میلیارد پارامتر داشت و روی ۳۰۰ میلیارد توکن آموزش دیده بود [6]. OpenAI می‌گوید مدل‌هایش نسخه‌ای از داده‌های آموزشی را ذخیره نمی‌کنند، بلکه الگوها را در پارامترهای خود می‌آموزند [3]؛ این توصیفی است که خود شرکت از سازوکار آموزش ارائه می‌دهد.

ترنسفورمر چیست؟

مدل‌های GPT که در مقاله‌های پژوهشی OpenAI توصیف شده‌اند بر پایهٔ ترنسفورمر (Transformer) ساخته شده‌اند؛ طرحی از شبکهٔ عصبی که در سال ۲۰۱۷ در مقالهٔ «Attention Is All You Need» معرفی شد [5][6]. این طرح بر سازوکارهای «توجه» (attention) تکیه دارد که به مدل امکان می‌دهند بسنجد هر بخش از ورودی تا چه اندازه برای بخش‌های دیگر اهمیت دارد. نویسندگان مقاله گزارش کردند که این طرح در مقایسه با طرح‌های پیشین، قابلیت موازی‌سازی بیشتری دارد و زمان آموزش آن به‌طور چشمگیری کوتاه‌تر است [5]. GPT-3 از همین طرح استفاده می‌کرد و در لایه‌های ترنسفورمر خود الگوهای توجه متراکم و پراکنده را به‌تناوب به کار می‌برد [6].

راهروی یک مرکز داده مدرن با ردیف‌های طولانی رک‌های سرور که با چراغ‌های نشانگر آبی روشن شده‌اند، در پرسپکتیوی رو به نقطه گریز

ChatGPT چگونه آموزش می‌بیند؟

به گفتهٔ OpenAI، توسعهٔ مدل‌هایش شامل آماده‌سازی داده‌های آموزشی، پیش‌آموزش، پس‌آموزش و ارزیابی و بهبود پس از عرضه است [3].

  1. داده. OpenAI سه منبع اصلی را نام می‌برد: اطلاعاتی که به‌طور عمومی در اینترنت در دسترس است، اطلاعاتی که از طریق شرکای ثالث به دست می‌آید، و اطلاعاتی که کاربران، آموزش‌دهندگان انسانی و پژوهشگران فراهم یا تولید می‌کنند [3]. این شرکت می‌گوید عامدانه از منابع پولی (پشت دیوار پرداخت) یا دارک‌وب داده گردآوری نمی‌کند، محتوایی مانند سخنان نفرت‌پراکن، محتوای بزرگسالان و هرزنامه را پالایش می‌کند و به شکلی فزاینده از داده‌های مصنوعی تولیدشده به‌دست مدل‌های خودش بهره می‌گیرد [3]. مالکان وب‌سایت‌ها می‌توانند خزندهٔ GPTBot این شرکت را با فایل robots.txt مسدود کنند [3].
  2. پیش‌آموزش. مدل با پیش‌بینی واژهٔ بعدی در حجم عظیمی از متن یاد می‌گیرد [8]. در آغاز آموزش، حدس‌های آن تا حد زیادی تصادفی است و تکرار در میان میلیون‌ها جمله آن‌ها را بهتر می‌کند [3].
  3. پس‌آموزش. مدل خام به‌خودی‌خود سودمند نیست. پژوهش InstructGPT نشان داد که تنظیم دقیق (fine-tuning) GPT-3 با نمونه‌هایی که انسان‌ها نوشته بودند و سپس با یادگیری تقویتی از بازخورد انسانی (RLHF)، پاسخ‌هایی پدید آورد که مردم آن‌ها را ترجیح می‌دادند: خروجی‌های یک مدل InstructGPT با ۱٫۳ میلیارد پارامتر بر خروجی‌های GPT-3 با ۱۷۵ میلیارد پارامتر ترجیح داده شد [7]. نسخهٔ اولیهٔ ChatGPT نیز به همین شیوه آموزش دید: آموزش‌دهندگان گفت‌وگوهای نمونه نوشتند و سپس پاسخ‌های جایگزین را رتبه‌بندی کردند تا یک مدل پاداش بتواند آموزش‌های بعدی را هدایت کند [1].

از آنجا که چند ادامهٔ گوناگون برای یک جمله می‌تواند پذیرفتنی باشد، در شیوهٔ پاسخ‌گویی مدل عنصری از تصادف وجود دارد و ممکن است یک پرسش واحد پاسخ‌های متفاوتی بگیرد [3].

تالار مطالعه طویل یک کتابخانه دانشگاهی با قفسه‌های بلند کتاب، و دانشجویی تنها که پشت میزی در میانه تالار با لپ‌تاپ کار می‌کند

ChatGPT چگونه پاسخ تولید می‌کند؟

وقتی پیامی می‌فرستید، متن به توکن‌ها تقسیم می‌شود، مدل آن‌ها را پردازش می‌کند و توکن‌های خروجی را یکی پس از دیگری تولید می‌کند [4]. ChatGPT همچنین یک «پنجرهٔ زمینه» (context window) مشترک را مدیریت می‌کند؛ یعنی مقدار متنی که مدل می‌تواند هم‌زمان در نظر بگیرد. این پنجره دستورهای سیستمی، حافظه‌ها، گفت‌وگو و محاسبات میانی مدل را در خود جای می‌دهد، بنابراین فضایی که برای ورودی خود شما باقی می‌ماند از کل آن کمتر است [10].

مدل‌های استدلالی جدیدتر پیش از پاسخ دادن، مسئله را گام‌به‌گام بررسی می‌کنند. OpenAI توضیح می‌دهد که این مدل‌ها از توکن‌های استدلال درونی استفاده می‌کنند که به‌صورت متن پاسخ نمایش داده نمی‌شوند، اما همچنان جزو خروجی به حساب می‌آیند [4]. به همین دلیل، یک پاسخ کوتاه ممکن است توکن‌هایی بیش از آنچه متن نمایش‌داده‌شده نشان می‌دهد مصرف کند [4]. طرح‌های OpenAI در میزان دسترسی به این مدل‌ها با هم تفاوت دارند؛ برای نمونه، در طرح Plus «مدل‌های استدلالی پیشرفته با GPT-6» و در طرح Pro «استدلال Pro با پشتیبانی GPT-6 Astra» ذکر شده است [10].

ChatGPT بسته به طرح اشتراک، می‌تواند از ابزارهایی مانند جست‌وجوی وب، بارگذاری فایل، تحلیل داده و تولید تصویر نیز استفاده کند [10].

چرا ChatGPT مطالب نادرست می‌سازد؟

OpenAI توهم را «گزاره‌های باورپذیر اما نادرستی که مدل‌های زبانی تولید می‌کنند» تعریف می‌کند [8]. مؤسسهٔ ملی استانداردها و فناوری ایالات متحده (NIST) برای «محتوای خطا یا نادرستی که با اطمینان بیان می‌شود» و می‌تواند کاربران را گمراه کند، اصطلاح دروغ‌سازی ناخودآگاه (confabulation) را به کار می‌برد [9].

پژوهش سپتامبر ۲۰۲۵ شرکت OpenAI استدلال می‌کند که شیوه‌های رایج آموزش و ارزیابی به حدس زدن بیش از اعتراف به تردید پاداش می‌دهند؛ درست مانند آزمونی چندگزینه‌ای که برای حدس‌های خوش‌شانس امتیاز می‌دهد، اما برای پرسشی که بی‌پاسخ مانده هیچ امتیازی نمی‌دهد [8]. این پژوهش می‌افزاید که مدل در پیش‌آموزش فقط متن روان می‌بیند و هیچ برچسب درست یا نادرستی در کار نیست؛ بنابراین واقعیت‌های دلبخواهی و کم‌تکرار، مانند تاریخ تولد یک حیوان خانگی در مثال OpenAI، را نمی‌توان صرفاً از روی الگوها پیش‌بینی کرد [8]. در یک نمونه، چت‌باتی پرکاربرد سه عنوان متفاوت برای رسالهٔ دکتری یک پژوهشگر ارائه داد که هر سه نادرست بودند [8].

یافته‌های OpenAI دو باور نادرست را نیز رد می‌کند: دقت هرگز به ۱۰۰ درصد نمی‌رسد، زیرا برخی پرسش‌ها پاسخ‌پذیر نیستند؛ اما توهم اجتناب‌ناپذیر هم نیست، چون مدل می‌تواند در صورت تردید از پاسخ دادن خودداری کند [8]. با این حال، به گفتهٔ این شرکت، توهم در عمل همچنان «چالشی بنیادی برای همهٔ مدل‌های زبانی بزرگ» است [8]. نخستین اطلاعیهٔ عرضهٔ ChatGPT نیز «پاسخ‌هایی که باورپذیر به نظر می‌رسند اما نادرست یا بی‌معنا هستند» را در شمار محدودیت‌ها آورده بود [1].

نقاط قوت و محدودیت‌های ChatGPT چیست؟

نقاط قوت. ChatGPT سریع و انعطاف‌پذیر است. می‌تواند پیش‌نویس تهیه کند، خلاصه کند، ترجمه کند، کد را توضیح دهد و موضوعات پیچیده را به اجزای ساده‌تر بشکند. طرح‌های پولی نیز استدلال عمیق‌تر، ابزارهای پژوهش و ابزارهای عامل (agent) را اضافه می‌کنند [3][10].

محدودیت‌ها.

  • دقت: ممکن است اطلاعات نادرست را با اطمینان بیان کند [8][9].
  • حساسیت به نحوهٔ بیان: OpenAI از همان ابتدا یادآوری کرد که تغییر عبارت‌بندی یک پرسش می‌تواند در درست یا نادرست بودن پاسخ مدل اثر بگذارد [1].
  • ناپایداری پاسخ: یک درخواست واحد ممکن است پاسخ‌های متفاوتی به دست دهد [3].
  • پرگویی: OpenAI گفته است که مدل‌های اولیه اغلب «بیش از حد پرگو» بودند، تا حدی به این دلیل که آموزش‌دهندگان پاسخ‌های طولانی‌تر را ترجیح می‌دادند [1].
  • حریم خصوصی: صفحهٔ قیمت‌گذاری OpenAI تصریح می‌کند که در طرح‌های مصرف‌کننده از محتوای کاربران برای آموزش مدل‌ها استفاده می‌شود، اما امکان انصراف وجود دارد [10].

چگونه می‌توان مسئولانه از ChatGPT استفاده کرد؟

  1. واقعیت‌های مهم را با یک منبع دست‌اول مقایسه کنید، به‌ویژه نام‌ها، تاریخ‌ها، اعداد، نقل‌قول‌ها و ارجاع‌ها را؛ زیرا خطاهایی که با اطمینان بیان می‌شوند خطری شناخته‌شده‌اند [8][9].
  2. منبع بخواهید و آن را باز کنید. بررسی کنید که صفحهٔ استنادشده واقعاً وجود دارد و همان چیزی را می‌گوید که پاسخ ادعا می‌کند.
  3. از داده‌های شخصی خود محافظت کنید. از وارد کردن گذرواژه، شماره‌های شناسایی یا اسناد محرمانه بپرهیزید و اگر نمی‌خواهید از گفت‌وگوهایتان برای بهبود مدل‌ها استفاده شود، گزینهٔ انصراف از آموزش را فعال کنید [3][10].
  4. از قوانین دانشگاه، مدرسه یا کارفرمای خود دربارهٔ استفاده از هوش مصنوعی پیروی کنید و در جایی که لازم است، استفاده از آن را اعلام کنید.
  5. در پرسش‌های پزشکی، حقوقی یا مالی، آن را فقط نقطهٔ شروع بدانید. این اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاورهٔ تخصصی نیست؛ هر موضوعی که بر سلامت، دارایی یا حقوق شما اثر می‌گذارد باید به تأیید یک فرد متخصص و صلاحیت‌دار برسد.

برای خوانندگان ساکن ایران: OpenAI فهرستی از کشورها و سرزمین‌هایی منتشر می‌کند که در آن‌ها از دسترسی به ChatGPT پشتیبانی می‌کند و ایران در این فهرست نیست [11]. OpenAI هشدار می‌دهد که دسترسی یا فراهم کردن دسترسی از خارج از کشورهای فهرست‌شده ممکن است به مسدود یا تعلیق شدن حساب کاربری بینجامد [11].

دانشجویی روی نیمکتی در حیاط پردرخت یک دانشگاه در تهران که کنار کتاب درسی باز با لپ‌تاپ کار می‌کند، در نور پاییزی

ChatGPT به کدام سو می‌رود؟

تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶، OpenAI در حال پیش بردن ChatGPT در دو جهت است. نخست، پاسخ‌های غنی‌تر: هدف رابط کاربری هوشمند این است که ChatGPT بتواند «رابطی متناسب با کاری که می‌خواهید انجام دهید شکل دهد» [2]. دوم، انجام دادن کار به‌جای صرفاً گفت‌وگو دربارهٔ آن، از طریق مدل‌های تواناتری مانند GPT-6 Astra که به گفتهٔ OpenAI در کار با رایانه، مرور وب و مهندسی نرم‌افزار در سطح پیشرفته‌ترین مدل‌های موجود قرار دارد [12]. این‌ها ادعاهای خود شرکت است که با معیارهای سنجشی (بنچمارک‌هایی) که خودش برگزیده اندازه‌گیری شده‌اند [12].

با این همه، توضیح خود OpenAI از شیوهٔ نوشتن ChatGPT همچنان پیش‌بینی واژهٔ بعدی است [3] و OpenAI می‌گوید حتی با پیشرفته‌تر شدن مدل‌ها، باز هم ممکن است دچار توهم شوند [8]. عادتی معقول برای دانشجویان و متخصصان این است که ChatGPT را دستیاری توانا بدانند که کارش همچنان نیاز به بررسی دارد.

طرح‌های فردی ChatGPT بر اساس فهرست OpenAI در ۳ نوامبر ۲۰۲۶ (قیمت‌ها به دلار آمریکا؛ قیمت‌های محلی و مالیات متفاوت است)
طرحقیمت ماهانهدسترسی به مدل اصلی در بخش گفت‌وگوتوضیحات
Free۰ دلار [10]GPT-6 Luna [2]بارگذاری فایل، ساخت تصویر، پژوهش عمیق و حافظهٔ محدود [10]
Goدر صفحهٔ قیمت‌گذاری درج شده است [10]GPT-6 Luna [2]پیام‌های بیشتر با ابزارها و حافظهٔ طولانی‌تر؛ ممکن است شامل تبلیغات باشد [10]
Plus۲۰ دلار [13]GPT-6 Sol، به‌علاوهٔ مدل‌های استدلالی پیشرفته با GPT-6 [2][10]پروژه‌ها، کارهای زمان‌بندی‌شده و GPTهای سفارشی [10]
Proسطوح ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۵۰۰ دلاری [14]GPT-6 Sol؛ استدلال Pro با پشتیبانی GPT-6 Astra [2][10]سه سطح مصرف؛ Pro 500 شامل مدل‌های Ultrafast است [14]
نقاط عطف کلیدی در پیدایش ChatGPT
تاریخرویداد
ژوئن ۲۰۱۷معماری ترنسفورمر منتشر می‌شود [5]
مه ۲۰۲۰OpenAI مدل GPT-3 را با ۱۷۵ میلیارد پارامتر معرفی می‌کند [6]
مارس ۲۰۲۲مقالهٔ InstructGPT ارزش تنظیم دقیق با بازخورد انسانی را نشان می‌دهد [7]
۳۰ نوامبر ۲۰۲۲ChatGPT به‌صورت پیش‌نمایش پژوهشی رایگان عرضه می‌شود [1]
۵ سپتامبر ۲۰۲۵OpenAI پژوهشی دربارهٔ علت توهم مدل‌های زبانی منتشر می‌کند [8]
سپتامبر ۲۰۲۶عرضهٔ GPT-6 Astra برای طرح‌های پولی و API آغاز می‌شود [12]
۷ اکتبر ۲۰۲۶عرضهٔ GPT-6 به‌عنوان مدل بخش گفت‌وگو آغاز می‌شود: ابتدا طرح‌های پولی و سپس Free و Go [2]

اشتباه‌های رایج

  • پاسخ ChatGPT را واقعیتی تأییدشده دانستن.

    راه درست: ادعاهای مهم را با منابع دست‌اول بسنجید؛ توهم مشکلی شناخته‌شده و هنوز حل‌نشده است [8].

  • فرض اینکه ChatGPT در وب جست‌وجو کرده است.

    راه درست: بررسی کنید که آیا از جست‌وجو استفاده شده است؛ در غیر این صورت پاسخ از الگوهایی می‌آید که مدل در آموزش آموخته است [3].

  • فرض اینکه همهٔ طرح‌های ChatGPT از یک مدل استفاده می‌کنند.

    راه درست: طرح خود را بررسی کنید: در بخش گفت‌وگو، طرح‌های Free و Go از GPT-6 Luna و طرح‌های پولی از GPT-6 Sol استفاده می‌کنند [2].

  • وارد کردن داده‌های حساس شخصی یا سازمانی در یک حساب مصرف‌کننده.

    راه درست: جزئیات حساس را حذف کنید و گزینهٔ انصراف از آموزش را در تنظیمات بررسی کنید [10].

  • این تصور که پاسخ طولانی‌تر و مفصل‌تر، دقیق‌تر است.

    راه درست: پاسخ‌ها را بر اساس شواهد بسنجید، نه طول آن‌ها؛ OpenAI دریافت که ترجیح آموزش‌دهندگان به پاسخ‌های طولانی‌تر مدل‌ها را پرگو کرده بود [1].

پرسش‌های پرتکرار

مالک ChatGPT کیست؟

ChatGPT ساخته و اداره‌شدهٔ شرکت OpenAI است که آن را در نوامبر ۲۰۲۲ منتشر کرد [1].

آیا ChatGPT رایگان است؟

بله، طرح رایگانی به نام Free وجود دارد که از اکتبر ۲۰۲۶ در بخش گفت‌وگو از GPT-6 Luna استفاده می‌کند [2][10]. طرح‌های پولی شامل Go، طرح Plus با ماهانه ۲۰ دلار و سطوح Pro با ماهانه ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۵۰۰ دلار است [13][14].

آیا ChatGPT فکر می‌کند یا می‌فهمد؟

ChatGPT با پیش‌بینی توکن‌های محتمل بعدی بر اساس الگوهایی که در آموزش آموخته است متن تولید می‌کند [3][4]. مدل‌های استدلالی پیش از پاسخ دادن گام‌های درونی اضافه می‌کنند [4]، اما خروجی همچنان ممکن است نادرست باشد [8].

ChatGPT اطلاعات خود را از کجا به دست می‌آورد؟

از داده‌های آموزشی برگرفته از محتوای عمومی وب، مجموعه‌داده‌های شرکا و مطالب کاربران، آموزش‌دهندگان و پژوهشگران، و در صورت فعال بودن، از جست‌وجوی زندهٔ وب [3][10].

آیا ChatGPT از گفت‌وگوهای من برای آموزش استفاده می‌کند؟

به گفتهٔ OpenAI، در طرح‌های مصرف‌کننده از محتوای کاربران برای آموزش مدل‌ها استفاده می‌شود، مگر آنکه انصراف دهید [10].

آیا ChatGPT در ایران در دسترس است؟

ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شدهٔ OpenAI نیست و دسترسی از کشورهای خارج از این فهرست ممکن است به تعلیق حساب کاربری بینجامد [11].

واژه‌نامه

مدل زبانی بزرگ (LLM)
مدلی از هوش مصنوعی که روی حجم زیادی از متن آموزش دیده است و با پیش‌بینی توکن بعدی زبان تولید می‌کند [3].
توکن (Token)
واحدی از متن که مدل پردازش می‌کند، مانند یک واژه، بخشی از یک واژه یا یک علامت نگارشی [4].
پارامترها (وزن‌ها)
اعدادی درون مدل که در طول آموزش تنظیم می‌شوند تا الگوها را بازتاب دهند [3].
ترنسفورمر (Transformer)
معماری‌ای از شبکهٔ عصبی مبتنی بر سازوکارهای توجه که در سال ۲۰۱۷ معرفی شد [5].
RLHF
یادگیری تقویتی از بازخورد انسانی: آموزش مدل با استفاده از رتبه‌بندی‌هایی که انسان‌ها به پاسخ‌های آن می‌دهند [7].
توهم (دروغ‌سازی ناخودآگاه)
خروجی باورپذیر یا با اطمینان بیان‌شده اما نادرست از یک مدل هوش مصنوعی [8][9].
پنجرهٔ زمینه (Context window)
مقدار متنی که مدل می‌تواند هم‌زمان در نظر بگیرد و میان دستورها، حافظه، گفت‌وگو و خروجی تقسیم می‌شود [10].

منابع

  1. Introducing ChatGPT OpenAI · 2022-11-30
  2. GPT-6 and Intelligent UI for everyone OpenAI · 2026-10-07
  3. How ChatGPT and our foundation models are developed OpenAI Help Center; live page, retrieved 2026-11-03
  4. Understanding and counting tokens OpenAI Help Center; live page, retrieved 2026-11-03
  5. Attention Is All You Need (Vaswani et al.) arXiv · 2017-06-12
  6. Language Models are Few-Shot Learners (Brown et al.) arXiv · 2020-05-28
  7. Training language models to follow instructions with human feedback (Ouyang et al.) arXiv · 2022-03-04
  8. Why language models hallucinate OpenAI · 2025-09-05
  9. Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile (NIST AI 600-1) US National Institute of Standards and Technology
  10. ChatGPT Plans and Pricing OpenAI; live page, retrieved 2026-11-03
  11. ChatGPT Supported Countries OpenAI Help Center; live page, retrieved 2026-11-03
  12. GPT-6 Astra: A new generation of intelligence OpenAI · 2026-09-03
  13. What is ChatGPT Plus? OpenAI Help Center; live page, retrieved 2026-11-03
  14. About ChatGPT Pro tiers OpenAI Help Center; live page, retrieved 2026-11-03
این مقاله را برای دوستانت بفرست Telegram WhatsApp X
۰ پسند

نظرات

نظرهای برتر

دربارهٔ تیم پویام سیاست تحریریه

در پویام

پویام را کشف کن

دانشنامه فقط یک بخش از پویام است. از اینجا سراغ بخش‌های دیگر برو.

پیمایش سریع