خلاصه
قیمت RAM بالا میرود، زیرا سازندگان حافظه ظرفیت تولید پیشرفته را به DRAM سرور و حافظهی با پهنای باند بالا برای مراکز دادهی هوش مصنوعی اختصاص میدهند و سهم رایانه‌ها و تلفن‌ها کم میشود [1][2]. TrendForce رشد ۵۵ تا ۶۰ درصدی قیمت قراردادی DRAM متعارف را در 1Q26 پیشبینی کرد [1] و IDC پیش از پایان ۲۰۲۷ رفعی نمیبیند [3].
نکته‌های کلیدی
- TrendForce در ۵ ژانویه ۲۰۲۶ پیشبینی کرد قیمت قراردادی DRAM متعارف در 1Q26 حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد و DRAM سرور بیش از ۶۰ درصد نسبت به فصل قبل افزایش یابد [1].
- تولیدکنندگان حافظه تولید با گرههای پیشرفته را برای HBM و DRAM سرور در اولویت گذاشته‌اند و همین سهم ویفر DDR4 و دیگر محصولات گرههای بالغ را کاهش می‌دهد [2].
- IDC در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ پیشبینی کرد محمولهی رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۱٫۳ درصد کم شود و میانگین قیمت فروش آنها ۱۷ درصد بالا برود، و پیش از پایان ۲۰۲۷ نشانهای از رفع کمبود حافظه نمیبیند [3].
- TrendForce رشد ۳۱ درصدی محمولههای CPU سرور در ۲۰۲۶ و بیش از ۴۰ درصدی در ۲۰۲۷ را پیشبینی میکند [4] و می‌گوید هر CPU به حافظهی DDR5 همراه نیاز دارد [5].
- تقاضای مصرفکنندگان ضعیف است و محمولهی رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۱٫۳ درصد کم میشود [3]، اما هوش مصنوعی سهم فزایندهای از ظرفیت تولید را میگیرد و هزینهی حافظه و قطعات را بالا میبرد [5] و تأمینکنندگان همچنان DRAM سرور و HBM را در اولویت میگذارند [1][2].
- هیچیک از منابع بررسیشده تاریخی برای کاهش قیمت DRAM ارائه نمیدهد، پس هر تاریخ پایانی برای کمبود صرفاً یک برآورد است.
در این صفحه ۱۳ بخش
- چرا RAM در ۲۰۲۶ اینقدر گران است؟
- کمبود RAM چیست و DRAM چگونه ساخته میشود؟
- مراکز دادهی هوش مصنوعی چگونه باعث کمبود حافظه می‌شوند؟
- Sam Altman دربارهی RAM چه گفته و آیا OpenAI حافظهها را میخرد؟
- کدام دستگاه‌ها و قطعات آسیب می‌بینند: رایانه، تلفن همراه، GPU و DDR4 قدیمی؟
- چه کسانی از کمبود حافظه سود میبرند و چه کسانی زیان می‌بینند؟
- آیا قیمت RAM کاهش مییابد؟
- آیا اکنون RAM بخرم یا صبر کنم؟
- دربارهی کمبود DRAM چه چیزهایی هنوز نامشخص است؟
- اشتباه‌های رایج
- پرسش‌های پرتکرار
- واژه‌نامه
- منابع
چرا RAM در ۲۰۲۶ اینقدر گران است؟
RAM گران است، زیرا شرکت‌های سازنده‌ی آن بهترین ظرفیت تولید خود را به‌سمت حافظهی سرورهای هوش مصنوعی میبرند و سهم کمتری برای سایر بخش‌ها می‌ماند. شرکت تحلیلی TrendForce در گزارش ۵ ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرد تأمینکنندگان DRAM گرههای فرایندی پیشرفته و ظرفیت جدید را به محصولات سرور و HBM اختصاص میدهند، که عرضه برای بازارهای دیگر را به‌شدت محدود و قیمت DRAM متعارف را بالا میبرد [1]. این شرکت تا ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ گفت سه تأمینکنندهی بزرگ DRAM همچنان تولید با گرههای پیشرفته را برای HBM و DRAM سرور در اولویت میگذارند و سهم ویفر DDR4 و دیگر محصولات گرههای بالغ را کاهش میدهند [2].
نتیجه، کمبودی است که فقط به کل تولید مربوط نمیشود و به نحوه‌ی تخصیص آن هم بستگی دارد. تأمینکنندگان محصولات سرور را در اولویت میگذارند و بنابراین عرضهی حافظه برای رایانههای شخصی و تلفنهای همراه محدود می‌ماند [1][2].
افزایش قیمت‌ها چقدر است؟
برجسته‌ترین ارقام از پیشبینی TrendForce برای فصل نخست ۲۰۲۶ می‌آید که در ۵ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد. این شرکت انتظار داشت قیمتهای قراردادی DRAM متعارف حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد و قیمتهای قراردادی NAND Flash به میزان ۳۳ تا ۳۸ درصد نسبت به فصل قبل افزایش یابد. همچنین انتظار داشت قیمت قراردادی DRAM سرور بیش از ۶۰ درصد و قیمت قراردادی SSDهای مصرفی دست‌کم ۴۰ درصد بالا برود [1]. این‌ها پیش‌بینی‌های شرکتی تحلیلی با منافع تجاری در بازار حافظه‌اند، نه دادهی نهایی معاملات.
این موضوع برای محصولات نهایی چه معنایی دارد؟
IDC، شرکت تحلیلی دیگر، در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ پیشبینی کرد میانگین قیمت فروش (ASP، میانگین قیمتی که محصولات با آن فروخته می‌شوند) رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۷ درصد افزایش یابد و گفت حتی با گسترش ظرفیت حافظه در دو سال آینده، قیمت‌ها بعید است به سطح ۲۰۲۵ بازگردد [3]. حافظه هزینه‌ای است که در هر رایانه و تلفن همراه وجود دارد؛ پس گرانی حافظه به‌صورت قیمت بالاتر دستگاه یا مشخصات پایین‌تر به خریدار می‌رسد.
کمبود RAM چیست و DRAM چگونه ساخته میشود؟
RAM (حافظهی دسترسی تصادفی) حافظهی کاری سریعی است که دستگاه هنگام اجرای برنامه‌ها از آن استفاده میکند. بیشتر آن DRAM (حافظهی دسترسی تصادفی پویا) است که روی ویفرهای سیلیکونی ساخته میشود؛ ویفرها دیسک‌هایی نازک‌اند که همزمان چندین تراشه روی آنها تولید میشود. هر ویفر با یک گره‌ی ساخت (manufacturing node) پردازش میشود و انتخاب گره تعیین میکند خروجی آن می‌تواند به چه نوع حافظهای تبدیل شود.
حافظهها در خانواده‌هایی با کاربردهای متفاوت عرضه می‌شوند:
- DDR4 و DDR5 نسلهای DRAM استاندارد برای رایانههای شخصی و سرورها هستند.
- LPDDR نوعی DRAM کم‌مصرف است که در تلفنهای همراه و بسیاری از لپ‌تاپ‌های باریک به کار میرود.
- DRAM گرافیکی روی کارت‌های گرافیک استفاده میشود.
- HBM (حافظهی با پهنای باند بالا) طرحی تخصصی است که همراه شتابدهندههای هوش مصنوعی به کار میرود.
چرا یک محصول محصول دیگر را کم‌بهره میکند؟
چون محصولات برای همان کارخانه‌ها رقابت می‌کنند. TrendForce در ژانویه ۲۰۲۶ گفت قیمت DRAM گرافیکی همچنان بالا میرود، زیرا عرضهی آن به ظرفیت DDR5 وابسته و محدود است که از فناوری فرایندی مشابهی استفاده میکند [1]. به عبارت دیگر، ظرفیتی که به‌سمت یک محصول میرود از محصولات مبتنی بر فرایندهای مرتبط کم میشود. TrendForce در ژوئن ۲۰۲۶ همین انتخاب را چنین توصیف کرد: تولید با گرههای پیشرفته به HBM و DRAM سرور می‌رسد و سهم ویفر DDR4 و دیگر محصولات گرههای بالغ کاهش مییابد [2].
تفاوت قیمت قراردادی و قیمت لحظه‌ای چیست؟
قیمت قراردادی همان است که خریداران بزرگ، مانند سازندگان رایانه و ارائهدهندگان خدمات ابری، بر پایه‌ی قراردادهای تأمین مذاکره‌شده می‌پردازند. قیمت لحظه‌ای برای خریدهای فوری و یک‌باره است. پیش‌بینی‌های اصلی TrendForce دربارهی قیمتهای قراردادی است [1][2]، پس آنچه سازندگان می‌پردازند را توصیف میکند، نه لزوماً آنچه یک فروشگاه مشخص میگیرد.
مراکز دادهی هوش مصنوعی چگونه باعث کمبود حافظه می‌شوند؟
مراکز دادهی هوش مصنوعی از دو مسیر کمبود را ایجاد می‌کنند: حجم بسیار زیادی حافظهی سرور می‌خرند و ظرفیت تولید را به‌سمت محصولات پیشرفته‌ای می‌کشانند که خودشان به کار میبرند.
چرا ارائهدهندگان ابری سفارش‌ها را زودتر ثبت کردند؟
TrendForce گفت ارائهدهندگان خدمات ابری مستقر در آمریکا از اواخر ۲۰۲۵ همزمان با گسترش زیرساخت استنتاج هوش مصنوعی، سفارش‌ها را زودتر ثبت کرده‌اند. استنتاج هوش مصنوعی مرحله‌ای است که در آن مدل آموزش‌دیده به درخواست‌های واقعی پاسخ می‌دهد، در برابر آموزش که در آن مدل ساخته میشود. TrendForce افزود موجودی تأمینکنندگان رو به اتمام بوده است و در نتیجه رشد محموله‌ها فقط به افزایش تولید ویفر وابسته بود [1]. وقتی موجودی کمی در سامانه وجود دارد، هر افزایش تقاضا به‌سرعت در قیمت‌ها دیده میشود.
چرا عامل‌های هوش مصنوعی تقاضا برای DDR5 معمولی را بالا میبرند؟
کمبود فقط به HBM تخصصی مربوط نیست. TrendForce در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ پیشبینی کرد محمولههای CPU سرور در ۲۰۲۶ به میزان ۳۱ درصد نسبت به سال قبل و در ۲۰۲۷ بیش از ۴۰ درصد رشد کند. این شرکت گفت با رشد استنتاج و عامل‌های هوش مصنوعی (AI agents)، نسبت CPU به GPU یا ASIC در سرورهای هوش مصنوعی از نسبت سنتی ۱ به ۸ به‌سمت ۱ به ۲ یا حتی ۱ به ۱ تغییر میکند [4]. TrendForce در گزارشی جداگانه در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گفت هر CPU به ماژول‌های تغذیه و حافظهی DDR5 همراه نیاز دارد [5]. بنابراین CPU بیشتر در هر سرور هوش مصنوعی به معنای DRAM سرور متعارف بیشتر در هر سرور هوش مصنوعی است.
آیا ظرفیت جدید اضافه میشود؟
IDC انتظار دارد ظرفیت حافظه در دو سال آینده گسترش یابد، اما گفت با این حال قیمت‌ها بعید است به سطح ۲۰۲۵ بازگردد [3]. پرونده‌ی پشت این راهنما هیچ اعلام تاریخ‌دار تأمینکنندگان دربارهی کارخانه‌های (fab) جدید ندارد، پس در اینجا رقمی دربارهی ظرفیت جدید ارائه نمیشود. اینکه ظرفیت چقدر سریع‌تر از تقاضای هوش مصنوعی رشد کند، یکی از پرسش‌های اصلی بی‌پاسخ است.
Sam Altman دربارهی RAM چه گفته و آیا OpenAI حافظهها را میخرد؟
بسیاری از مردم Sam Altman و RAM را جست‌وجو می‌کنند، زیرا ادعاهایی دیده‌اند که OpenAI بخش بزرگی از عرضهی جهانی حافظه را جذب میکند. پژوهش پشت این راهنما هیچ منبع اصلی‌ای، مانند بیانیه‌ی OpenAI، Samsung یا SK hynix، یا گزارش یک رسانه‌ی بزرگ که خریدهای حافظهی OpenAI را مستند کند، به دست نیاورد. به همین دلیل این راهنما رقمی برای سهم از عرضه ارائه نمیدهد و هیچ نقل‌قولی را به Altman نسبت نمیدهد.
با منابع چه چیزی را می‌توان گفت؟
شواهد مستند تقاضا به گروه گسترده‌ای از خریداران اشاره دارد. TrendForce ثبت زودهنگام سفارش‌ها را به ارائهدهندگان خدمات ابری مستقر در آمریکا نسبت می‌دهد که زیرساخت استنتاج هوش مصنوعی می‌سازند [1] و رشد CPU در سرورهای هوش مصنوعی را به استنتاج و عامل‌های هوش مصنوعی مرتبط می‌داند [4]. شرکت‌های هوش مصنوعی بهطور جداگانه بخشی از این تصویرند، اما پرونده هیچیک را جدا نمی‌کند.
ادعاها دربارهی سهم یک شرکت را چگونه باید خواند؟
- توافق یعنی تحویل نیست. نامه‌ی قصد یا مشارکت اعلام‌شده، یک برنامه را توصیف میکند، نه تراشه‌هایی که ارسال شده‌اند.
- برآورد یعنی داده نیست. درصدی از عرضهی جهانی که به یک خریدار نسبت داده میشود باید تا منشأ آن و شیوه‌ی محاسبه‌اش دنبال شود.
- کمبودها دلایل متعددی دارند. تخصیص ویفر و تهی شدن موجودی تأمینکنندگان هر دو سهم دارند [1][2] و CPU بیشتر در هر سرور هوش مصنوعی [4] تقاضای بیشتری برای DDR5 می‌آورد [5].
کدام دستگاه‌ها و قطعات آسیب می‌بینند: رایانه، تلفن همراه، GPU و DDR4 قدیمی؟
تقریباً هر محصولی که DRAM دارد تحت تأثیر است. نشانه‌های زیر تاریخ‌دارند و هر یک از شرکتی تحلیلی آمده است.
رایانههای شخصی و لپ‌تاپ‌ها
IDC در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ پیشبینی کرد محمولهی جهانی رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۱٫۳ درصد کاهش یابد و محمولهی Q4 2026 نسبت به سال قبل ۲۰ درصد کم شود، و گفت سازندگان رایانه برای حفظ سبد کامل محصولات با مشکل روبه‌رو می‌شوند [3]. IDC همچنین گفت محمولهی Q1 2026 نسبت به سال قبل ۳ درصد رشد کرد، که عمدتاً به‌دلیل شتاب گرفتن خریدها پیش از افزایش قیمت و محدودیت موجودی بود [3]. TrendForce در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گفت ODMهای بزرگ لپتاپ انتظار دارند سفارش‌ها در 4Q26 بهطور میانگین ۱۰ تا ۱۵ درصد نسبت به سال قبل کم شود [5].
تلفنهای همراه و گرافیک
TrendForce در ژانویه ۲۰۲۶ انتظار داشت بازار LPDDR4X و LPDDR5X تلفنهای هوشمند در 1Q26 با کمبود عرضه روبه‌رو بماند و تنگنای DRAM موبایل به این زودی کم نشود [1]. این شرکت در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گفت هوش مصنوعی سهم فزایندهای از ظرفیت تولید را میگیرد و هزینهی حافظه و قطعات را بالا میبرد، و جداگانه گفت برندهای تلفن هوشمند در شرایط ضعف تقاضای مصرفکنندگان محمولههای ردهٔ ورودی و میانرده را کاهش میدهند [5].
نسلهای قدیمیتر حافظه
TrendForce در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد برخی OEMها و ODMها مشخصات حافظه را تنزل میدهند و در مواردی طرحهای DDR4 را با DDR3 جایگزین می‌کنند و برخی محصولات DDR3 را برای استفاده از DDR2 بازطراحی می‌کنند. این شرکت انتظار داشت قیمتهای قراردادی در 3Q26 همچنان بالا برود [2]. بنابراین کمبود در نسلهای قدیمیتر هم پیش میرود و آنها را پناهگاهی ارزان باقی نمی‌گذارد.
مثال کاربردی: افزایش ۱۷ درصدی یعنی چه؟
پیشبینی IDC دربارهی افزایش ۱۷ درصدی میانگین قیمت فروش رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ [3] میانگینی در سطح کل بازار است. فقط برای توضیح: رایانه‌ای متوسط که در ۲۰۲۵ به قیمت ۱٬۰۰۰ دلار فروخته می‌شد، با افزایش ۱۷ درصدی بهطور میانگین حدود ۱٬۱۷۰ دلار میشود، و گروهی فرضی از ۱۰۰ رایانهی ارسال‌شده در ۲۰۲۵ با کاهش ۱۱٫۳ درصدی به حدود ۸۹ رایانه می‌رسد [3]. قیمتهای واقعی بر حسب محصول، منطقه و پیکربندی تفاوت دارند.
چه کسانی از کمبود حافظه سود میبرند و چه کسانی زیان می‌بینند؟
کمبود، پول و گزینه‌ها را در زنجیره‌ی تأمین بازتوزیع میکند. منابع این موضوع را نابرابر پوشش میدهند، پس فقط اثرهای مستندشده فهرست میشود.
چه کسانی قدرت قیمت‌گذاری می‌گیرند؟
- تأمینکنندگان حافظه. TrendForce گفت تأمینکنندگان تایوانی مانند Nanya و Winbond به‌دلیل اینکه تقاضا بسیار بیش از تولید بیتی آن‌هاست، اهرم قیمت‌گذاری قابل‌توجهی به دست آورده‌اند [2]. تولید بیتی مقدار ظرفیت حافظه است که یک سازنده عرضه میکند و بر حسب بیت سنجیده میشود.
- تولیدکنندگان حافظه‌های پرتقاضای مرتبط با هوش مصنوعی. تأمینکنندگان HBM و DRAM سرور را در اولویت میگذارند [1][2]، بنابراین موقعیت آنها در این محصولات قوی‌تر است.
چه کسانی انعطاف را از دست میدهند؟
- سازندگان رایانه و تلفن همراه. IDC گفت سازندگان رایانه برای حفظ سبد کامل محصولات با مشکل روبه‌رو می‌شوند و TrendForce از تنزل مشخصات، مانند جایگزینی طرحهای DDR4 با DDR3، خبر داد [2][3].
- خریداران محصولات قدیمیتر. TrendForce گفت Winbond به‌تدریج تولید DDR2 را کاهش می‌دهد، که گزینه‌ها را برای محصولات مبتنی بر آن نسل محدود میکند [2].
- مصرفکنندگان. میانگین قیمت بالاتر رایانههای شخصی و باریک‌تر شدن خط تولید تلفنهای ردهٔ پایین، اثرهای آشکارند [3][5].
آیا برای خریداران جنبه‌ی مثبتی هست؟
تنها جنبه‌ی مثبت مستند غیرمستقیم است: IDC گفت ظرفیت حافظه باید در دو سال آینده گسترش یابد [3]. هیچ چیز در منابع سودی کوتاه‌مدت در قیمت برای مصرفکنندگان نشان نمیدهد. این بازاری است که در کوتاه‌مدت برنده‌ی روشنی در سمت عرضه دارد و بیشتر هزینه‌ها بر دوش سمت تقاضاست، هرچند سود تأمینکنندگان در منابع این راهنما کمّی نشده است.
آیا قیمت RAM کاهش مییابد؟
بر پایه‌ی تحلیلگران نقل‌شده در اینجا، احتمالاً به این زودی‌ها نه، هرچند کسی نمی‌تواند تاریخ پایانی قابل‌اعتماد بدهد. Jean Philippe Bouchard از IDC در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ گفت این شرکت پیش از پایان ۲۰۲۷ نشانهای از رفع کمبود حافظه نمیبیند و بنابراین قیمت‌ها همچنان بالا میرود [3]. IDC همچنین گفت حتی با گسترش ظرفیت حافظه در دو سال آینده، قیمت‌ها بعید است به سطح ۲۰۲۵ بازگردد [3]. TrendForce انتظار داشت قیمتهای قراردادی در 3Q26 همچنان بالا برود [2].
چرا فروش ضعیف قیمت‌ها را پایین نمی‌آورد؟
انتظاری رایج است که کاهش تقاضا باید قیمت را پایین بیاورد. منابع افت تقاضای مصرفکنندگان را نشان میدهند، با پیشبینی کاهش ۱۱٫۳ درصدی محمولهی رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ و کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سفارش‌های لپتاپ در 4Q26 [3][5]، اما TrendForce انتظار داشت قیمتهای قراردادی همچنان بالا برود [2]. توضیح منابع، تخصیص عرضه است: تأمینکنندگان DRAM سرور و HBM را ترجیح میدهند و عرضه برای بازارهای دیگر محدود می‌ماند [1][2].
چه چیزی می‌تواند تصویر را تغییر دهد؟
سه چیز محتمل اما اثبات‌نشده‌اند و هیچیک از منابع بررسیشده آنها را کمّی نمی‌کند. هزینه‌کرد مرتبط با هوش مصنوعی می‌تواند کند شود. ظرفیت جدید می‌تواند زودتر از انتظار برسد. تقاضای مصرفکنندگان با گران‌تر شدن دستگاه‌ها می‌تواند بیشتر ضعیف شود. هر یک از این‌ها می‌تواند توازن را تغییر دهد، اما این راهنما پیشبینی نمی‌کند کدام و چه زمانی رخ می‌دهد.
آیا قطعات دیگر نشانهای از آرام شدن دارند؟
نشانه‌های ترکیبی وجود دارد، اما نه برای DRAM. TrendForce در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گفت قیمت لحظه‌ای MLCCهای مصرفی با ظرفیت خازنی کم تا متوسط در اوایل اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۵ درصد کاهش یافت، در حالی که انتظار دارد کمبود MLCCهای با ظرفیت خازنی بالا تا 1H27 ادامه یابد. Murata گسترش ظرفیت خود را زودتر انجام داده است، اما TrendForce می‌گوید ظرفیت جدید پیش از ۲۰۲۸ بعید است [5]. MLCCها خازن‌های سرامیکی‌اند که روی مادربردهای CPU و ماژول‌های حافظه به کار می‌روند و این یک پیشبینی دربارهی حافظه نیست [5].
آیا اکنون RAM بخرم یا صبر کنم؟
این راهنما اطلاعات عمومی می‌دهد، نه توصیه‌ی خرید شخصی. تصویر مستند این است که تحلیلگران پیش از پایان ۲۰۲۷ انتظار رفع کمبود ندارند [3]، پس انتظار برای افت سریع قیمت شرط‌بندی علیه پیش‌بینی‌های کنونی است. با این حال اگر به ارتقا نیاز ندارید، صبر کردن همچنان می‌تواند منطقی باشد. یک رویکرد عملی:
- ابتدا مشخص کنید اصلاً به حافظهی بیشتر نیاز دارید یا نه. پیش از هزینه کردن برای ظرفیتی که شاید استفاده نکنید، مصرف واقعی خود را بررسی کنید.
- سازگاری را تأیید کنید. بررسی کنید دستگاهتان از DDR4، DDR5 یا حافظهی لحیم‌شده استفاده میکند، زیرا نسل‌ها با هم ترکیب نمی‌شوند و بسیاری از تلفنهای همراه و لپ‌تاپ‌های باریک قابل ارتقا نیستند.
- پیکربندی‌ها را مقایسه کنید، نه فقط قیمتهای تبلیغاتی را. سازندگان در مواردی مشخصات را تنزل میدهند [2]، پس نوع و مقدار حافظه را در برگه‌ی مشخصات بررسی کنید.
- فرض نکنید نسلهای قدیمیتر ارزان‌ترند. کمبود به DDR4، DDR3 و DDR2 هم رسیده است [2].
- از خرید هیجانی بپرهیزید. IDC یادآور شد محمولهی رایانههای شخصی در Q1 2026 عمدتاً به‌دلیل شتاب گرفتن خریدها پیش از افزایش قیمت ۳ درصد رشد کرد [3]، که نشان می‌دهد خود پیش‌بینی‌ها هم می‌توانند رفتار را تغییر دهند.
قیمت‌ها میان خرده‌فروشان و مناطق متفاوت است و منابع قیمتهای قراردادی را توصیف می‌کنند، نه آنچه یک فروشگاه مشخص میگیرد.
دربارهی کمبود DRAM چه چیزهایی هنوز نامشخص است؟
چند پرسش هنوز پاسخ قابل‌اعتمادی ندارند.
- کیفیت پیش‌بینی‌ها. TrendForce و IDC هر دو در بازار حافظه منافع تجاری دارند و ارقامشان پیشبینی است، نه نتیجه.
- تاریخ پایان. دیدگاه IDC این است که پیش از پایان ۲۰۲۷ رفعی در کار نیست [3]. هیچ منبع بررسی‌شده‌ای تاریخی برای کاهش قیمت DRAM نمیدهد. ادعاهایی دربارهی ادامه‌ی کمبود تا ۲۰۲۸ یا بعد از آن فقط در رسانه‌های ثانویه دیده شد و در اینجا تکرار نمیشود.
- سهم HBM از ویفرها. منابع می‌گویند تأمینکنندگان HBM و DRAM سرور را در اولویت میگذارند [1][2] اما سهم ویفر اختصاص‌یافته به هر یک را ذکر نمی‌کنند.
- خریداران منفرد. خریدهای واقعی حافظهی OpenAI در منابع استفاده‌شده مستند نشده است.
- زمانبندی ظرفیت جدید. IDC انتظار دارد ظرفیت حافظه طی دو سال گسترش یابد [3]، اما جزئیات کارخانه‌های جدید در اینجا پوشش داده نشده است.
- خوانندگان ایران. هیچ مطلب مستندی دربارهی شرایط واردات، تحریم یا پرداخت برای سخت‌افزار یافت نشد، پس این راهنما ادعایی دربارهی آنها نمی‌کند. خوانندگان در ایران باید قیمتهای محلی روز و شرایط تأمینکنندگان را مستقیماً بررسی کنند.
مدافع‌پذیرترین موضع این است که جهت قیمت‌ها در کوتاه‌مدت روشن است، اما زمان بهبود روشن نیست.
| مورد | پیشبینی | دوره | منبع |
|---|---|---|---|
| قیمت قراردادی DRAM متعارف | حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد افزایش نسبت به فصل قبل | 1Q26 | TrendForce، ۵ ژانویه ۲۰۲۶ [1] |
| قیمت قراردادی NAND Flash | ۳۳ تا ۳۸ درصد افزایش نسبت به فصل قبل | 1Q26 | TrendForce، ۵ ژانویه ۲۰۲۶ [1] |
| قیمت قراردادی DRAM سرور | بیش از ۶۰ درصد افزایش نسبت به فصل قبل | 1Q26 | TrendForce، ۵ ژانویه ۲۰۲۶ [1] |
| قیمت قراردادی SSD مصرفی | دست‌کم ۴۰ درصد افزایش نسبت به فصل قبل | 1Q26 | TrendForce، ۵ ژانویه ۲۰۲۶ [1] |
| میانگین قیمت فروش رایانهی شخصی | ۱۷ درصد افزایش | کل سال ۲۰۲۶ | IDC، ۲ ژوئن ۲۰۲۶ [3] |
| بازار | نشانه‌ی مستند | تاریخ منبع | منبع |
|---|---|---|---|
| رایانههای شخصی | پیشبینی کاهش ۱۱٫۳ درصدی محموله در ۲۰۲۶؛ کاهش ۲۰ درصدی Q4 2026 نسبت به سال قبل | ۲ ژوئن ۲۰۲۶ | IDC [3] |
| ODMهای لپتاپ | انتظار کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سفارش‌ها نسبت به سال قبل در 4Q26 | ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ | TrendForce [5] |
| تلفنهای هوشمند | برندها محمولههای ردهٔ ورودی و میانرده را کاهش میدهند | ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ | TrendForce [5] |
| حافظهی تلفن هوشمند | انتظار میرود LPDDR4X و LPDDR5X در 1Q26 با کمبود عرضه روبه‌رو بماند | ۵ ژانویه ۲۰۲۶ | TrendForce [1] |
| نسلهای قدیمیتر DDR | جایگزینی طرحهای DDR4 با DDR3؛ بازطراحی برخی محصولات DDR3 برای DDR2؛ انتظار افزایش قیمت قراردادی در 3Q26 | ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ | TrendForce [2] |
| CPU سرور | پیشبینی رشد ۳۱ درصدی محموله‌ها در ۲۰۲۶ و بیش از ۴۰ درصد در ۲۰۲۷ | ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ | TrendForce [4] |
اشتباه‌های رایج
این تصور که افت فروش رایانه و تلفن همراه به‌سرعت قیمت RAM را پایین می‌آورد.
راه درست: ضعف تقاضای مصرفکنندگان به‌تنهایی قیمت حافظه را پایین نمی‌آورد. تقاضا برای رایانههای شخصی و لپتاپ در حال کاهش است: IDC پیشبینی میکند محموله رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۱٫۳ درصد کم شود [3] و TrendForce از کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سفارش‌های ODMهای لپتاپ در 4Q26 خبر می‌دهد [5]. با این حال تأمینکنندگان HBM و DRAM سرور را در اولویت میگذارند [1][2] و TrendForce انتظار داشت قیمتهای قراردادی در 3Q26 همچنان بالا برود [2]. به‌جای آمار محموله‌ها، به تخصیص ظرفیت از سوی تأمینکنندگان توجه کنید.
برداشت پیشبینی فصلی به‌عنوان قیمتی ثابت که سال‌ها برقرار می‌ماند.
راه درست: پیش‌بینی‌ها را برآوردهای تاریخ‌دار بدانید. رقم ۵۵ تا ۶۰ درصد TrendForce پیش‌بینی‌ای بود که در ۵ ژانویه ۲۰۲۶ برای یک فصل منتشر شد، نه قیمتی که سال‌ها معتبر باشد [1].
فرض اینکه حافظه‌های قدیمیتر مانند DDR4 از کمبود در امان‌اند.
راه درست: کمبود به نسلهای قدیمیتر هم سرایت کرده است. TrendForce در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد برخی تولیدکنندگان طرحهای DDR4 را با DDR3 جایگزین کرده و برخی محصولات DDR3 را برای استفاده از DDR2 بازطراحی کرده‌اند، و انتظار داشت قیمتهای قراردادی در 3Q26 همچنان بالا برود [2]. به‌جای فرض ارزان بودن حافظه قدیمی، قیمتهای روز خرده‌فروشی را بررسی کنید.
سرزنش یک شرکت واحد، مانند OpenAI، برای کل کمبود.
راه درست: به آنچه منابع مستند کرده‌اند پایبند بمانید. این راهنما هیچ منبع اصلی‌ای نیافت که خریدهای حافظه OpenAI را کمّی کند، و دادههای تقاضای ذکرشده بیشتر به ارائهدهندگان خدمات ابری آمریکایی و گسترش زیرساخت استنتاج هوش مصنوعی اشاره دارند [1]. توافق‌های اعلام‌شده را از عرضهی تحویل‌شده جدا کنید.
خرید RAM بدون بررسی سازگاری، فقط به‌دلیل مناسب بودن قیمت.
راه درست: پیش از خرید، نوع ماژول مورد پشتیبانی دستگاه خود (DDR4، DDR5 یا LPDDR لحیم‌شده) را بررسی کنید. ماژول‌های نسلهای مختلف جایگزین یکدیگر نمی‌شوند و بسیاری از تلفنهای همراه و لپ‌تاپ‌های باریک اصلاً قابل ارتقا نیستند.
دلیل گرفتن افت قیمت یک قطعه‌ی مجاور برای ارزان شدن حافظه.
راه درست: افت اندک قیمت یک قطعه نشانه‌ی چرخش بازار DRAM نیست. TrendForce گفت قیمت لحظه‌ای MLCCهای مصرفی در اوایل اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۵ درصد کاهش یافت، در حالی که انتظار میرود کمبود MLCCهای با ظرفیت خازنی بالا تا 1H27 ادامه یابد [5]. MLCCها خازن‌اند، نه حافظه.
پرسش‌های پرتکرار
چرا قیمت RAM اکنون اینقدر بالاست؟
تولیدکنندگان حافظه گرههای فرایندی پیشرفته و ظرفیت جدید را به DRAM سرور و HBM برای مراکز دادهی هوش مصنوعی اختصاص میدهند و همین عرضه برای رایانههای شخصی، تلفنهای همراه و دیگر محصولات را محدود میکند. TrendForce افزایش حدود ۵۵ تا ۶۰ درصدی قیمت قراردادی DRAM متعارف نسبت به فصل قبل را در 1Q26 پیشبینی کرد و در ژوئن ۲۰۲۶ گفت تأمینکنندگان بزرگ همچنان این محصولات را در اولویت میگذارند [1][2].
آیا قیمت RAM در ۲۰۲۷ کاهش مییابد؟
IDC در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد پیش از پایان ۲۰۲۷ نشانهای از رفع کمبود حافظه نمیبیند و قیمت رایانههای شخصی نیز حتی با گسترش ظرفیت حافظه در دو سال آینده بعید است به سطح ۲۰۲۵ بازگردد [3]. هیچیک از منابع بررسیشده تاریخی برای کاهش قیمت DRAM ارائه نمیدهد، پس زمانبندی آن نامطمئن است.
مراکز دادهی هوش مصنوعی چگونه بر قیمت RAM اثر میگذارند؟
سرورهای هوش مصنوعی به مقدار زیادی DRAM سرور و HBM نیاز دارند و تأمینکنندگان ویفر را به‌سمت آنها میبرند. TrendForce گفت ارائهدهندگان ابری آمریکایی از اواخر ۲۰۲۵ همزمان با گسترش زیرساخت استنتاج هوش مصنوعی سفارش‌ها را زودتر ثبت کرده‌اند و موجودی تأمینکنندگان رو به اتمام بوده است [1]. این شرکت رشد ۳۱ درصدی محمولههای CPU سرور در ۲۰۲۶ را پیشبینی میکند [4] و می‌گوید هر CPU به حافظهی DDR5 همراه نیاز دارد [5].
Sam Altman دربارهی RAM چه گفته و آیا OpenAI حافظهها را میخرد؟
جستوجوهایی که Sam Altman و RAM را به هم پیوند میدهند، بازتاب این باور است که OpenAI بخشی از عرضهی حافظه را جذب میکند. پژوهش پشت این راهنما هیچ بیانیه یا اعلام رسمیای نیافت که خریدهای حافظهی OpenAI را کمّی کند، بنابراین رقمی برای سهم آن ارائه نمیشود. دادههای تقاضای مستند، بهطور کلی از ارائهدهندگان خدمات ابری آمریکایی و رشد استنتاج هوش مصنوعی نام میبرند [1].
آیا DDR4 و DDR5 به یک اندازه تحت تأثیرند؟
خیر. TrendForce در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد کمبود به نسلهای قدیمیتر سرایت کرده است: سه تأمینکنندهی بزرگ سهم ویفر DDR4 و دیگر گرههای بالغ را کاهش دادند، برخی OEMها و ODMها طرحهای DDR4 را با DDR3 جایگزین کردند و برخی محصولات DDR3 برای استفاده از DDR2 بازطراحی شدند. این شرکت انتظار داشت قیمتهای قراردادی در 3Q26 همچنان افزایش یابد [2].
چرا قیمت لپتاپ، رایانهی شخصی و تلفن همراه در ۲۰۲۶ بالا میرود؟
یکی از دلایل، افزایش هزینهی حافظه و قطعات است. IDC پیشبینی کرد میانگین قیمت فروش رایانههای شخصی در ۲۰۲۶ به میزان ۱۷ درصد افزایش یابد و محمولهی جهانی آنها ۱۱٫۳ درصد کم شود [3]. TrendForce در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گفت هوش مصنوعی سهم فزایندهای از ظرفیت تولید را میگیرد و هزینهی حافظه و قطعات را بالا میبرد، و برندهای تلفن همراه با وجود ضعف تقاضای مصرفکنندگان محمولههای ردهٔ ورودی و میانرده را کاهش میدهند [5].
HBM چیست و چرا حافظه را از رایانههای شخصی دور میکند؟
HBM (حافظهی با پهنای باند بالا) حافظهای تخصصی است که همراه شتابدهندههای هوش مصنوعی به کار میرود. برای خریداران رایانه اهمیت دارد، زیرا تأمینکنندگان تولید با گرههای پیشرفته را به HBM و DRAM سرور اختصاص میدهند و سهم ویفر DDR4 و دیگر محصولات گرههای بالغ کم میشود [2]. بنابراین همان ظرفیت پیشرفته کمتر در دسترس حافظهی مصرفی قرار میگیرد [1].
واژه‌نامه
- RAM
- RAM (حافظهی دسترسی تصادفی) حافظهی کاری سریع و کوتاه‌مدت دستگاه برای اجرای برنامه‌هاست و با قطع برق محتوایش را از دست می‌دهد.
- DRAM
- DRAM (حافظهی دسترسی تصادفی پویا) فناوری تراشه‌ای است که برای بیشتر حافظهی اصلی رایانه‌ها، تلفنهای همراه و سرورها به کار میرود.
- HBM
- HBM (حافظهی با پهنای باند بالا) طرح حافظهای تخصصی است که همراه شتابدهندههای هوش مصنوعی برای انتقال بسیار سریع داده به کار میرود.
- DDR4 / DDR5
- DDR4 و DDR5 نسلهای پی‌درپی DRAM استاندارد هستند و ماژول‌های نسلهای مختلف جایگزین یکدیگر نمی‌شوند.
- LPDDR
- LPDDR نوعی DRAM کم‌مصرف است که در تلفنهای هوشمند و بسیاری از لپ‌تاپ‌های باریک به کار میرود.
- قیمت قراردادی و قیمت لحظه‌ای (Contract price و Spot price)
- قیمت قراردادی قیمت توافق‌شده‌ای است که خریداران بزرگ بر پایه‌ی قراردادهای تأمین می‌پردازند، و قیمت لحظه‌ای قیمت خریدهای فوری و یک‌باره است.
- تخصیص ویفر (Wafer allocation)
- ویفر دیسک نازک سیلیکونی است که تراشه‌ها روی آن ساخته می‌شوند و تخصیص ویفر یعنی شیوه‌ی تقسیم این تولید میان محصولات مختلف توسط تولیدکننده.
- استنتاج هوش مصنوعی (AI inference)
- استنتاج هوش مصنوعی مرحله‌ای است که در آن مدل آموزش‌دیده به درخواست‌ها پاسخ می‌دهد، در برابر آموزش که در آن مدل ساخته میشود.
- OEM و ODM
- OEMها دستگاه‌ها را طراحی می‌کنند و با برند خودشان می‌فروشند، در حالی که ODMها دستگاه‌ها را برای برندهای دیگر طراحی و تولید می‌کنند.
- MLCC
- MLCC (خازن سرامیکی چندلایه) قطعه‌ای ریز است که روی مادربردها و ماژول‌های حافظه به کار میرود.
- ASP
- ASP (میانگین قیمت فروش) میانگین قیمتی است که محصولات یک دسته با آن فروخته می‌شوند.
منابع
- Memory Makers Prioritize Server Applications, Driving Across-the-Board Price Increases in 1Q26, Says TrendForce TrendForce · 2026-01-05
- Consumer DRAM Shortages Extend to DDR2 Products with Contract Prices Expected to Continue Rising in 3Q26 TrendForce · 2026-06-22
- PC Market Enters Volatile Territory as Memory Shortage Persists Through 2027 IDC · 2026-06-02
- Server CPU Shipments Projected to Grow Over 40% YoY in 2027, with Arm-Based Products Continuing to Gain Market Share, Says TrendForce TrendForce · 2026-10-22
- AI Inference Drives CPU and DDR5 Demand, with High-Capacitance MLCC Shortages Expected to Persist Through 1H27, Says TrendForce TrendForce · 2026-10-29
