خلاصه
تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، NOAA و ناسا سوراخ ازن جنوبگان در ۲۰۲۶ را هفتمین بزرگترین در ۴۸ سال پایش رتبه‌بندی میکنند؛ میانگین مساحت آن از ۷ سپتامبر تا ۱۳ اکتبر ۲۵ میلیون کیلومتر مربع و اوج آن در ۱۸ سپتامبر ۲۷٫۱ میلیون کیلومتر مربع بود؛ علت آن گردباد قطبی قوی بود و روند بازیابی همچنان در مسیر خود است [1][2].
نکته‌های کلیدی
- سوراخ ازن ۲۰۲۶ در فصل اوج بهطور میانگین حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مربع (۹٫۶ میلیون مایل مربع) بود، یعنی بیش از دو برابر مساحت ایالات متحده [1].
- اوج آن در ۱۸ سپتامبر با ۲۷٫۱ میلیون کیلومتر مربع بود، حدود ۹۰ درصد بزرگترین سوراخ تکروزی که در ۹ سپتامبر ۲۰۰۰ مشاهده شد [1].
- اندازه آن را یک گردباد قطبی غیرعادی قوی و بزرگ تعیین کرد، نه افزایش مواد تخریب‌کننده ازن [1][2].
- عمق آن از سوراخهای رکوردی کمتر بود: ازن بالای قطب جنوب در ۱۷ اکتبر به ۱۰۵ واحد دابسون رسید، در برابر کمترین رکورد ۹۲ در ۲۰۰۶ [1].
- Newman برآورد می‌کند اگر مواد تخریب‌کننده ازن هنوز در اوج سال ۲۰۰۰ بودند، سوراخ ۲۰۲۶ می‌توانست حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع بزرگ‌تر باشد [1].
- NOAA و ناسا همچنان انتظار دارند سوراخ ازن تا دهه ۲۰۷۰ بازیابی شود [1][2].
در این صفحه ۱۱ بخش
سوراخ ازن در ۲۰۲۶ چقدر بزرگ بود؟
NOAA و ناسا در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ گزارش دادند سوراخ ازن جنوبگان در ۲۰۲۶ هفتمین بزرگترین در ۴۸ سال پایش بود [1][3]. در فصل اوج تخریب، از ۷ سپتامبر تا ۱۳ اکتبر، میانگین آن حدود ۹٫۶ میلیون مایل مربع (۲۵ میلیون کیلومتر مربع) بود، یعنی بیش از دو برابر مساحت ایالات متحده [1].
بزرگترین گستره تکروزی آن در ۱۸ سپتامبر با ۱۰٫۵ میلیون مایل مربع (۲۷٫۱ میلیون کیلومتر مربع) ثبت شد [1][2]. NOAA می‌گوید این حدود ۹۰ درصد بزرگترین سوراخ ازن مشاهده‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۰۰ است [1]. CIRES، که یافته‌ها را نیز گزارش کرده، اوج را حدود سه برابر اندازه ایالات متحده توصیف می‌کند [4].
Paul Newman از دانشگاه مریلند، رهبر دیرینه تیم پژوهشی ازن ناسا در مرکز پروازهای فضایی گودارد، گفت: «یک گردباد قطبی غیرعادی نیرومند در این فصل تخریب ازن را در جنوبگان گسترش داده و اجازه داده سوراخ به ابعادی برسد که در یک دهه ندیده بودیم» [1]. رصدخانه زمین ناسا نقشه بیشینه ۲۰۲۶ را در ۹ نوامبر منتشر کرد [2].
چرا سوراخ ازن ۲۰۲۶ این‌قدر بزرگ بود؟
به‌دلیل هوای پوشن‌سپهر، یعنی یک گردباد قطبی جنوبگان که غیرعادی قوی و بزرگ بود [1][2]. گردباد قطبی حلقه‌ای فصلی از باد پیرامون جنوبگان است که هوای یخ‌زده لازم برای شکل‌گیری ابرهای پوشن‌سپهری قطبی را در خود نگه می‌دارد؛ کلر و برم روی این ابرها ازن را نابود میکنند [1].
Amy Butler از آزمایشگاه علوم شیمیایی NOAA گفت: «گردباد قطبی امسال تا حدی غیرعادی بزرگ بود که سامانه‌های جوی در مقیاس سیاره‌ای که معمولاً از جو پایین‌تر بالا می‌آیند و گردباد را می‌شکنند، در اوت و سپتامبر به‌ویژه ضعیف بودند» [1]. این امر قوی‌ترین بادها را چند درجه عرض جغرافیایی دورتر از قطب جنوب نگه داشت و ناحیه‌ای را که تخریب ازن می‌توانست رخ دهد بزرگ‌تر کرد [1].
رصدخانه زمین ناسا قاعده کلی را توضیح می‌دهد: تغییرات سال به سال از دما و گردش پوشن‌سپهر می‌آید و شرایط سردتر مساحت بزرگ‌تر و ازن کمتر در هسته را به همراه دارد [2]. در ۲۰۱۹ عکس آن رخ داد، هنگامی که هوای غیرعادی جو بالایی کوچک‌ترین سوراخ از ۱۹۸۲ را پدید آورد [2].
خلاصه اینکه اندازه سوراخ بازتاب هواست، نه وارونه شدن روند بلندمدت کاهش مواد تخریب‌کننده ازن [1].
آیا سوراخ ازن در حال ترمیم است؟
بله، آهسته. NOAA و ناسا می‌گویند لایه ازن همچنان در مسیر بازیابی است و انتظار میرود سوراخ جنوبگان تا دهه ۲۰۷۰ ترمیم شود [1][2].
Newman گفت: «سوراخ سالانه ازن در سال‌های اخیر دیرتر در فصل شکل می‌گیرد و این به ما می‌گوید لایه ازن در حال ترمیم است» [1]. او افزود سوراخ ۲۰۲۶ «اگر مواد تخریب‌کننده ازن امروز به همان اندازه در جو رایج بودند که در اوج سال ۲۰۰۰، می‌توانست ۱ تا ۲ میلیون مایل مربع (۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع) بزرگ‌تر باشد» [1].
شیمی جو این را تأیید می‌کند. Stephen Montzka از آزمایشگاه پایش جهانی NOAA می‌گوید سطح کلر ناشی از مواد تخریب‌کننده ازن در پوشن‌سپهر جنوبگان نسبت به سطوح دهه ۱۹۸۰ حدود یکسوم کاهش یافته است [1]. ناسا یادآور میشود در ۲۰۱۸ دانشمندان نخستین شواهد مستقیم ماهواره‌ای بازیابی را گزارش کردند: ۲۰ درصد کاهش تخریب ازن در زمستان جنوبگان از ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶ [2].
اما مواد شیمیایی قدیمی ماندگارند. NOAA توضیح می‌دهد کلروفلوئوروکربن‌ها می‌توانند دهه‌ها در جو بمانند یا از یخچال‌های قدیمی، عایق‌ها و محل‌های دفن زباله نشت کنند [1]. ناسا می‌گوید کلر پوشن‌سپهر تا اواخر این قرن به سطح پیش از ۱۹۸۰ بازنخواهد گشت [2].
سوراخ ازن ۲۰۲۶ چقدر عمیق بود؟
از نظر مساحت بزرگ، اما نه چندان عمیق: ازن بالای قطب جنوب در ۱۷ اکتبر به کمترین مقدار ۲۰۲۶ یعنی ۱۰۵ واحد دابسون رسید [1]. کمترین مقدار ثبت‌شده بالای قطب جنوب ۹۲ واحد دابسون در اکتبر ۲۰۰۶ بود [1].
NOAA این مقدار را با ازن‌سنج‌های بالن‌سوار پرتاب‌شده از رصدخانه جوی پایه قطب جنوب و یک طیف‌سنج ازن دابسون اندازه گرفت [1]. CIRES یادآور میشود ابزارهای دابسون از ۱۹۶۲ در قطب جنوب داده گردآوری کرده‌اند [4].
واحد دابسون میزان ازن در یک ستون هوا را می‌سنجد. NOAA توضیح می‌دهد ۱۰۰ واحد دابسون، اگر در دما و فشار سطح دریا فشرده شود، لایه‌ای به ضخامت ۱ میلی‌متر، تقریباً هم‌ضخامت یک سکه ده‌سنتی، می‌سازد [1]. دانشمندان سوراخ ازن را ناحیه‌ای تعریف میکنند که ازن در آن به زیر ۲۲۰ واحد دابسون می‌رسد، سطحی که پیش از ۱۹۷۹ هرگز دیده نشده بود [2].
سابقه بیشینه عمق در ناسا عمیق‌ترین سوراخ ثبت‌شده را در ۱۹۹۴ نشان می‌دهد، با ۷۳ واحد دابسون در ۳۰ سپتامبر، که ماهواره به‌عنوان کمترین مقدار در کل سوراخ اندازه گرفت [2]. رکوردهای عمق و مساحت هرگز در یک سال شکسته نشده‌اند [2].
۲۰۲۶ با سوراخهای رکوردی ازن چگونه مقایسه میشود؟
۲۰۲۶ از نظر میانگین فصلی مساحت در رتبه هفتم است؛ در هیچ سنجه‌ای رکورد نیست [1][2]. NOAA و ناسا برای «بزرگترین» سال‌های رکورد متفاوتی نام می‌برند که می‌تواند تیترها را گیج‌کننده کند:
- بزرگترین روز: ۹ سپتامبر ۲۰۰۰ [1].
- بزرگترین سوراخ، به گفته رصدخانه زمین ناسا: ۲۰۰۶ (سنجه را نام نمی‌برد) [2].
- عمیق‌ترین سوراخ (ماهواره): ۷۳ واحد دابسون در ۱۹۹۴ [2].
- کمترین قرائت بالن قطب جنوب: ۹۲ واحد دابسون در اکتبر ۲۰۰۶ [1].
- کوچک‌ترین سوراخ از ۱۹۸۲: ۲۰۱۹ [2].
سابقه ماهواره‌ای ناسا از ۱۹۷۹ آغاز میشود و تا ۲۰۰۴ از ابزارهای TOMS، از ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱ از OMI روی Aura، از ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۵ از OMPS روی Suomi NPP و در ۲۰۲۶ از OMPS روی NOAA-20 استفاده کرده است [2]. NOAA می‌گوید Aura، NOAA-20، NOAA-21 و Suomi NPP همگی در پایش امسال سهم داشتند [1]. خلاصه ScienceDaily از اطلاعیه NOAA، منتشرشده در ۱۱ نوامبر، سوراخ را به‌اندازه‌ای توصیف می‌کند که در یک دهه دیده نشده بود [5].
چرا سوراخ ازن اهمیت دارد؟
ازن پوشن‌سپهر مانند ضدآفتاب زمین عمل می‌کند و نور فرابنفش را جذب می‌کند [1][2]. ناسا می‌گوید نور فرابنفش به DNA گیاهان و جانوران، از جمله انسان، آسیب می‌زند و به آفتاب‌سوختگی و سرطان پوست می‌انجامد [2]. این مطلب توصیه پزشکی نیست؛ برای راهنمایی محافظت در برابر آفتاب، توصیه مرجع بهداشت ملی خود را دنبال کنید.
سوراخ ازن هر بهار جنوبی بر فراز جنوبگان شکل می‌گیرد، بنابراین اثرهای مستقیم آن در عرض‌های جغرافیایی بالای جنوبی متمرکز است [1][2]. NOAA تأکید می‌کند این ازن محافظ در ارتفاع بالا با ازن سطح زمین، که آلاینده‌ای عمدتاً ناشی از فعالیت‌های انسانی است، تفاوت دارد [1].
این سوراخ تاریخ را هم تغییر داد. در ۱۹۸۵، دانشمندان پیمایش جنوبگان بریتانیا در ایستگاه پژوهشی Halley نازک شدن ازن بهاری بر فراز جنوبگان را گزارش کردند و ماهواره‌های ناسا مقیاس قاره‌ای آن را آشکار کردند [2]. این کشف به پروتکل مونترال در ۱۹۸۷ انجامید که مواد تخریب‌کننده ازن را حذف تدریجی کرد [1][2]. ناسا برآورد می‌کند حدود ۸۰ درصد کلر پوشن‌سپهر امروز از منابع انسانی می‌آید [2].
برای تصویر گسترده‌تر اقلیم در این پاییز، «وضعیت اقلیم ۲۰۲۶: گزارش WMO در COP31 چه می‌گوید» و «ال‌نینو ۲۰۲۶: چقدر قوی است و برای زمستان چه معنایی دارد» را ببینید.
سوراخ ازن چه زمانی بسته میشود؟
دانشمندان برآورد میکنند لایه ازن جنوبگان در دهه ۲۰۷۰ به سطح ۱۹۸۰ بازگردد [1][2]. این جدول زمانی به ادامه کاهش مواد شیمیایی ماندگار تحت پروتکل مونترال بستگی دارد [1].
در این مسیر فراز و نشیب‌هایی انتظار بروید. ناسا می‌گوید نوسان‌های سال به سال مساحت و عمق از تغییرات دما و گردش پوشن‌سپهر ناشی میشود: هوای غیرعادی در ۲۰۱۹ تخریب را محدود کرد، در حالی که گردباد قوی سوراخ ۲۰۲۶ را بزرگ کرد [2]. نکته Newman درباره دیرتر شکل گرفتن سوراخ‌ها در فصل از نشانه‌هایی است که دانشمندان دنبال میکنند [1].
پایش از زمین و فضا ادامه دارد. NOAA از قطب جنوب ازن‌سنج پرتاب می‌کند و ماهواره‌هایی از جمله Aura، NOAA-20، NOAA-21 و Suomi NPP در پایش امسال سهم داشتند [1]. استودیوی تصویرسازی علمی ناسا در ۴ نوامبر ویدیوهایی درباره سوراخ ۲۰۲۶ منتشر کرد [3].
| شاخص | مقدار ۲۰۲۶ | منبع |
|---|---|---|
| رتبه (میانگین فصلی مساحت) | ۷امین بزرگترین در ۴۸ سال | NOAA [1]؛ ناسا [2] |
| میانگین مساحت، ۷ سپتامبر تا ۱۳ اکتبر | حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مربع (۹٫۶ میلیون مایل مربع) | NOAA [1] |
| بیشینه مساحت | ۲۷٫۱ میلیون کیلومتر مربع (۱۰٫۵ میلیون مایل مربع) در ۱۸ سپتامبر | NOAA [1]؛ ناسا [2] |
| نسبت به بزرگترین روز تاریخ (۹ سپتامبر ۲۰۰۰) | حدود ۹۰ درصد | NOAA [1] |
| کمترین ازن قطب جنوب | ۱۰۵ واحد دابسون در ۱۷ اکتبر | NOAA [1] |
| کمترین رکورد ازن قطب جنوب | ۹۲ واحد دابسون، اکتبر ۲۰۰۶ | NOAA [1] |
| اندازه افزوده اگر مواد شیمیایی در اوج ۲۰۰۰ بودند | حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع | NOAA [1] |
| بازیابی مورد انتظار | دهه ۲۰۷۰ | NOAA [1]؛ ناسا [2] |
اشتباه‌های رایج
گفتن اینکه لایه ازن بدتر میشود چون سوراخ ۲۰۲۶ بزرگ بود.
راه درست: دانشمندان ۲۰۲۶ را به گردباد قطبی قوی نسبت می‌دهند؛ روند بازیابی همچنان در مسیر خود است [1].
تصور اینکه سوراخ از ازن تهی است.
راه درست: سوراخ ناحیه‌ای است که ازن در آن کمتر از ۲۲۰ واحد دابسون است؛ هیچ جایی از ازن تهی نیست [2].
اشتباه گرفتن ازن پوشن‌سپهر با دود و مه.
راه درست: ازن سطح زمین آلاینده است؛ لایه ازن در بالای پوشن‌سپهر قرار دارد [1].
رکوردی خواندن ۲۰۲۶.
راه درست: از نظر میانگین فصلی مساحت در رتبه هفتم است و به اندازه سوراخهای رکوردی عمیق نبود [1][2].
ارتباط مستقیم سوراخ ازن با گرمایش جهانی.
راه درست: علت اصلی آن ترکیبات کلر و برم است؛ NOAA و ناسا اندازه امسال را به هوا نسبت می‌دهند [1][2].
پرسش‌های پرتکرار
سوراخ ازن در ۲۰۲۶ چقدر بزرگ بود؟
در فصل اوج بهطور میانگین حدود ۲۵ میلیون کیلومتر مربع، با اوج ۲۷٫۱ میلیون کیلومتر مربع در ۱۸ سپتامبر [1].
چرا سوراخ ازن ۲۰۲۶ این‌قدر بزرگ بود؟
یک گردباد قطبی غیرعادی قوی و بزرگ شرایط مناسب برای از دست رفتن ازن را فراهم کرد [1][2].
آیا سوراخ ازن در حال ترمیم است؟
بله. کلر حدود یکسوم نسبت به دهه ۱۹۸۰ کاهش یافته و بازیابی تا دهه ۲۰۷۰ انتظار میرود [1].
سوراخ ازن ۲۰۲۶ چقدر عمیق بود؟
ازن قطب جنوب در ۱۷ اکتبر به ۱۰۵ واحد دابسون رسید، بالاتر از رکورد ۹۲ DU در ۲۰۰۶ [1].
۲۰۲۶ با سوراخهای رکوردی ازن چگونه مقایسه میشود؟
از نظر مساحت رتبه هفتم است؛ بزرگترین روز تکروزی در ۲۰۰۰ بود [1].
واژه‌نامه
- لایه ازن
- ازن موجود در پوشن‌سپهر که نور فرابنفش زیان‌آور را جذب می‌کند.
- گردباد قطبی
- حلقه‌ای فصلی از بادهای قوی پیرامون قطب که هوای سرد را در خود نگه می‌دارد.
- واحد دابسون
- سنجه‌ای برای کل ازن در یک ستون هوا؛ ۱۰۰ واحد برابر لایه‌ای به ضخامت ۱ میلی‌متر در فشار سطح دریا است.
- پروتکل مونترال
- پیمان ۱۹۸۷ که مواد تخریب‌کننده ازن را حذف تدریجی کرد.
- CFCها
- کلروفلوئوروکربن‌ها، مواد شیمیایی ماندگاری که زمانی در یخچال‌ها و افشانه‌ها به کار می‌رفتند و کلر ازن‌خوار آزاد میکنند.
منابع
- NOAA, NASA release measurements of 2026 ozone hole NOAA · 2026-11-04
- Ozone Hole Reaches Its 2026 Maximum NASA Earth Observatory · 2026-11-09
- 2026 Ozone Hole Update NASA Scientific Visualization Studio · 2026-11-04
- NOAA, NASA rank 2026 ozone hole among 10 largest on record CIRES, University of Colorado Boulder · 2026-11-04
- NASA reveals Earth's ozone hole has grown to a size not seen in a decade ScienceDaily · 2026-11-11
نظرات
نظرهای برتر