خلاصه
بارش شهابی لئونید ۲۰۲۶ شب ۱۷ به ۱۸ نوامبر به اوج میرسد و بیشینه اصلی آن ساعت ۲۳:۴۵ UTC روز ۱۷ نوامبر پیش‌بینی شده است [1][3]. زیر آسمان تاریک می‌توان تا حدود ۱۵ شهاب در ساعت انتظار داشت که بهتر است در ساعتهای پس از غروب ماه (در بریتانیا اندکی پیش از نیمهشب) و پیش از سپیدهدم دیده شود [1][2][3].
نکته‌های کلیدی
- لئونیدها از ۶ تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ فعال‌اند و شب ۱۷ به ۱۸ نوامبر به اوج می‌رسند [1][3].
- سازمان بین‌المللی شهاب (IMO) بیشینه معمول را ساعت ۲۳:۴۵ UTC روز ۱۷ نوامبر با نرخ ساعتی سمت‌الرأسی (ZHR) حدود ۱۵ پیش‌بینی می‌کند [3].
- ناسا می‌گوید در ساعتهای اولیه صبح پس از غروب ماه نگاه کنید؛ در شرایط ایدهآل حدود ۱۵ شهاب در ساعت ممکن است، اما بیشتر مردم کمتر خواهند دید [2].
- ماه رو به افزایش و نزدیک تربیع اول است و برای ناظران بریتانیا پیش از نیمهشب غروب می‌کند و تاریک‌ترین ساعت‌ها را آزاد می‌گذارد [1][3].
- در ۲۰۲۶ توفان شهابی انتظار نمیرود: ردهای مدل‌شده این سال ضعیف یا کم‌شدت‌اند [3].
- لئونیدها از سریع‌ترین شهابها هستند و با سرعت حدود ۷۱ کیلومتر بر ثانیه به جو برخورد میکنند و از دنبالهدار 55P/Tempel-Tuttle میآیند [3][4].
در این صفحه ۱۱ بخش
- بارش شهابی لئونید در ۲۰۲۶ چه زمانی است؟
- بهترین زمان دیدن لئونیدها چه موقع است؟
- لئونیدها در ساعت چند شهاب تولید میکنند؟
- برای دیدن لئونیدها کجا را نگاه کنیم؟
- علت بارش شهابی لئونید چیست؟
- آیا در ۲۰۲۶ توفان شهابی لئونید رخ میدهد؟
- در آسمان شب نوامبر ۲۰۲۶ چه چیز دیگری هست؟
- اشتباه‌های رایج
- پرسش‌های پرتکرار
- واژه‌نامه
- منابع
بارش شهابی لئونید در ۲۰۲۶ چه زمانی است؟
لئونیدهای ۲۰۲۶ شب سه‌شنبه ۱۷ نوامبر به چهارشنبه ۱۸ نوامبر به اوج می‌رسند [1][2]. این بارش از ۶ تا ۳۰ نوامبر فعال است، بنابراین در شب‌های پیش و پس از اوج هم چند لئونید دیده می‌شود [1][3].
سازمان بین‌المللی شهاب (IMO) که تقویم استاندارد سالانه شهابها را منتشر می‌کند، بیشینه معمول لئونید را ساعت ۲۳:۴۵ UTC روز ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام می‌کند [3]. همچنین مدل جایگزینی از Maslov را فهرست می‌کند که اوج را زودتر، حدود ساعت ۱۶:۰۰ UTC روز ۱۷ نوامبر و با نرخ مشابه حدود ۱۵ قرار میدهد [3]. زمان معمول IMO و رصدخانه سلطنتی هر دو شب ۱۷ به ۱۸ نوامبر را شب اصلی برای برنامه‌ریزی نشان می‌دهند [1][3].
رصدخانه سلطنتی گرینویچ می‌گوید بیشینه در غروب ۱۷ تا ساعتهای اولیه ۱۸ نوامبر رخ میدهد و بارش چند روز پیش و پس از آن با نرخی کمتر ادامه می‌یابد [1].
همه منابع شب یکسانی را نام نمی‌برند. صفحه لئونید ناسا و تقویم انجمن شهاب‌شناسی آمریکا (AMS) شب اوج را ۱۶ به ۱۷ نوامبر فهرست میکنند [4][6]، یک شب زودتر از راهنمای آسمان نوامبر ناسا که بامدادهای هر دو روز ۱۷ و ۱۸ نوامبر را توصیه می‌کند [2]. AMS ماه را در شب ۱۶ به ۱۷ نوامبر ۳۹٪ روشن و هلال رو به افزایش ثبت کرده است [6].
بهترین زمان دیدن لئونیدها چه موقع است؟
بهترین بازه از حدود نیمهشب تا سپیدهدم و پس از غروب ماه است [1][2][4]. راهنمای آسمان نوامبر ۲۰۲۶ ناسا ساعتهای اولیه صبح ۱۷ و ۱۸ نوامبر را «پس از غروب ماه» توصیه می‌کند [2]. صفحه لئونید ناسا می‌افزاید این بارش را بهتر است از حدود نیمهشب به وقت محلی تا سپیدهدم تماشا کرد [4].
زمان‌بندی به هندسه برمی‌گردد. کانون شهابها، نقطه‌ای از آسمان که شهابها از آن میآیند به نظر میرسد، در صورت فلکی شیر (Leo) است [1][4]. ZHR فرض می‌کند کانون در بالای سر باشد [3]، بنابراین نرخ‌ها معمولاً در اواخر شب که شیر بالاتر است بهترند؛ ناسا توصیه می‌کند از حدود نیمهشب به وقت محلی شروع کنید [4].
ماه امسال کمک می‌کند. IMO یادآور می‌شود ماه در بیشینه لئونید نزدیک تربیع اول است و جدول ماه آن تربیع اول را ۱۷ نوامبر فهرست می‌کند [3]. رصدخانه سلطنتی می‌گوید ماه رو به افزایش و محدب (gibbous) است و برای ناظران بریتانیا اندکی پیش از نیمهشب غروب می‌کند و باقی شب اوج را بدون نور ماه می‌گذارد [1]. زمان غروب ماه بسته به مکان فرق می‌کند، پس تقویم نجومی محلی یا یک برنامه نجوم را بررسی کنید.
لئونیدها در ساعت چند شهاب تولید میکنند؟
در شرایط کامل تا حدود ۱۵ شهاب در ساعت و در واقعیت کمتر انتظار داشته باشید [2][3]. IMO برای ۲۰۲۶ نرخ ساعتی سمت‌الرأسی (ZHR) حدود ۱۵ را اعلام می‌کند [3]. ناسا می‌گوید این بارش «می‌تواند حدود ۱۵ شهاب در ساعت تولید کند، هرچند بیشتر بینندگان کمتر خواهند دید» [2].
ZHR عددی نظری است: آسمانی کاملاً تاریک و کانون درست بالای سر را فرض می‌کند [3]. آلودگی نوری، مه، کانون کم‌ارتفاع یا دید محدود به بخش کوچکی از آسمان، همگی عددی را که واقعاً می‌بینید کم میکنند. ناسا یادآور می‌شود در سال‌های عادی نرخ لئونیدها اغلب تا حدود سه شهاب در ساعت پایین است [4].
آنچه لئونیدها در تعداد کم دارند می‌توانند در کیفیت جبران کنند. ناسا آن‌ها را شهاب‌هایی درخشان و گاه رنگی توصیف می‌کند که به گوی‌های آتشین (fireball؛ شهاب‌های بسیار درخشان) و شهاب‌های «مماس‌رو بر زمین» (Earth-grazer)، یعنی شهاب‌های بلندی که نزدیک افق می‌خزند، شناخته میشوند [4]. رصدخانه سلطنتی آن‌ها را «شهاب‌های سریع و درخشان با دنباله‌های زیبا» می‌نامد [1].
برای دیدن لئونیدها کجا را نگاه کنیم؟
به بخش وسیعی از آسمان تاریک نگاه کنید، نه فقط صورت فلکی شیر: شهابها می‌توانند در هر جا ظاهر شوند [1][4]. ناسا می‌گوید در واقع بهتر است به دور از کانون نگاه کنید، چون شهابها آنجا بلندتر به نظر می‌رسند؛ شهاب‌هایی که نزدیک کانون دیده میشوند به‌دلیل پرسپکتیو کوتاه به نظر میآیند، اثری که کوتاه‌نمایی (foreshortening) نام دارد [4].
- از نور دور شوید. جای امنی دور از چراغ‌های خیابان و دیگر آلودگی نوری پیدا کنید [1].
- به چشم‌هایتان زمان بدهید. ناسا می‌گوید چشم‌ها در تاریکی در کمتر از ۳۰ دقیقه سازگار میشوند و راهنمای نوامبر آن حدود نیم ساعت را پیشنهاد می‌کند [2][4].
- دراز بکشید و رو به شرق باشید. توصیه ناسا این است که با پاها به سمت شرق صاف دراز بکشید و تا جای ممکن آسمان را در نظر بگیرید [4].
- تلسکوپ را کنار بگذارید. شهابها را می‌توان با چشم غیرمسلح دید، پس نیازی به دوربین دوچشمی یا تلسکوپ نیست [1].
- برای سرما لباس بپوشید. رصدخانه سلطنتی پیشنهاد می‌کند گرم بپوشید و یک صندلی راحت بیاورید و ناسا کیسه خواب، پتو یا صندلی باغی را پیشنهاد می‌کند [1][4].
کانون لئونید در میل حدود +۲۲ درجه، شمال استوای سماوی، قرار دارد [3].
علت بارش شهابی لئونید چیست؟
لئونیدها غبار دنبالهدار 55P/Tempel-Tuttle هستند که در جو زمین می‌سوزد [1][4]. دنبالهدار هنگام گردش به دور خورشید ذرات ریزی از خود به‌جا می‌گذارد که در امتداد مسیرش پخش میشوند؛ هر نوامبر زمین از میان آن بقایا می‌گذرد [4][5].
ذرات عمدتاً بسیار کوچک‌اند. رصدخانه سلطنتی می‌گوید یک شهاب می‌تواند از ذره‌ای به کوچکی یک دانه شن پدید آید که با سرعت تا ۷۰ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شود [1]. IMO سرعت ورود لئونیدها را ۷۱ کیلومتر بر ثانیه اعلام می‌کند [3] و ناسا آن‌ها را از سریع‌ترین شهابها می‌نامد [4]. با آن سرعت ذره هوای اطرافش را چنان گرم می‌کند که می‌درخشد و رگه نورانی پدید می‌آید.
دنبالهدار Tempel-Tuttle کوچک است، با هسته‌ای به قطر حدود ۳٫۶ کیلومتر، و گردش آن به دور خورشید حدود ۳۳ سال طول می‌کشد [5]. آن را Ernst Tempel در ۱۸۶۵ و Horace Tuttle در ۱۸۶۶ مستقل از هم کشف کردند [5]. آخرین نزدیک‌ترین عبور آن به خورشید در ۱۹۹۸ بود و عبور بعدی در ۲۰۳۱ است؛ IMO تاریخ ۲۰ مه ۲۰۳۱ را اعلام می‌کند [3][5].
آیا در ۲۰۲۶ توفان شهابی لئونید رخ میدهد؟
توفانی انتظار نمیرود. IMO می‌گوید محاسبات مدلی برای ۲۰۲۶ برخورد با ردهای غبار با چگالی کم را نشان میدهد [3]. IMO چند برخورد با ردهای قدیمی را میان ۱۷ تا ۱۹ نوامبر فهرست می‌کند که «ضعیف» یا «کم‌شدت» برچسب خورده‌اند و یادداشت مدل‌ساز Vaubaillon را نقل می‌کند که رد غبار ۱۸۰۰ به زمین میرسد اما شمار شهاب‌واره‌ها «برای یک فوران چشمگیر کافی نخواهد بود» [3]. مدل‌ساز دیگری، Sato، یادآور می‌شود سرعت‌های پرتاب کمتر «ممکن است به افزایش اندک فعالیت شهابی دلالت کند» [3].
توفان‌های لئونید با بازگشت دنبالهدار، تقریباً هر ۳۳ سال، مرتبط‌اند [1][4]. به گفته ناسا، توفان یعنی دست‌کم ۱٬۰۰۰ شهاب در ساعت [4]. در ۱۹۶۶ بینندگان در یک دوره ۱۵ دقیقه‌ای هزاران شهاب در دقیقه دیدند [4]. رصدخانه سلطنتی توفان‌های ۱۷۹۹، ۱۸۳۳، ۱۸۶۶، ۱۹۶۶ و ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ را فهرست می‌کند و توفان ۱۸۳۳ را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ شهاب در ساعت برآورد می‌کند [1]. ناسا آخرین توفان لئونید را به ۲۰۰۲ نسبت میدهد [4]؛ منابع کمی اختلاف دارند که آخرین نمایش قوی ۲۰۰۱ حساب شود یا ۲۰۰۲.
حضیض بعدی دنبالهدار ۲۰ مه ۲۰۳۱ است [3].
در آسمان شب نوامبر ۲۰۲۶ چه چیز دیگری هست؟
لئونیدها یکی از چند رویداد آسمانی نوامبر ۲۰۲۶ هستند [2]. راهنمای آسمان ناسا این موارد را فهرست می‌کند:
- حدود ۱۲ نوامبر: ثوریدهای شمالی (Northern Taurids) به اوج رسیدند، با فقط حدود پنج شهاب در ساعت در شرایط ایدهآل و گوی‌های آتشین درخشان گاه‌به‌گاه [2].
- ۱۵ تا ۱۶ نوامبر: مریخ و مشتری پیش از طلوع آفتاب در جنوب‌شرق با فاصله حدود ۱٫۲ درجه دیده میشوند [2].
- ۱۷ نوامبر: ناسا می‌گوید Voyager 1 به نقطه عطفی میرسد و نخستین شیء ساخت بشر می‌شود که یک روز نوری از زمین فاصله می‌گیرد [2].
- ۲۴ نوامبر: ابرماه کامل، نخستین از سه ابرماه پیاپی [2].
| مورد | مقدار ۲۰۲۶ | منبع |
|---|---|---|
| دوره فعالیت | ۶ تا ۳۰ نوامبر | IMO؛ رصدخانه سلطنتی [1][3] |
| شب اوج | ۱۷ به ۱۸ نوامبر (صفحه لئونید ناسا و AMS ۱۶ به ۱۷ نوامبر را فهرست میکنند) | رصدخانه سلطنتی؛ ناسا؛ AMS [1][2][4][6] |
| بیشینه پیشبینیشده | ۲۳:۴۵ UTC، ۱۷ نوامبر (مدل جایگزین: حدود ۱۶:۰۰ UTC) | IMO [3] |
| نرخ ساعتی سمت‌الرأسی | حدود ۱۵ | IMO؛ ناسا [2][3] |
| کانون | صورت فلکی شیر؛ بالاروی راست ۱۵۲°، میل +۲۲° | IMO [3] |
| سرعت ورود | ۷۱ km/s | IMO؛ ناسا [3][4] |
| ماه | نزدیک تربیع اول، در بریتانیا پیش از نیمهشب غروب می‌کند | IMO؛ رصدخانه سلطنتی [1][3] |
| دنبالهدار مادر | 55P/Tempel-Tuttle، حضیض بعدی ۲۰ مه ۲۰۳۱ | IMO؛ ناسا [3][5] |
| مکان | ساعت محلی ۲۳:۴۵ UTC | زمان پیشنهادی تماشا |
|---|---|---|
| لندن | ۲۳:۴۵، ۱۷ نوامبر | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| برلین، پاریس، مادرید | ۰۰:۴۵، ۱۸ نوامبر | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| استانبول، مسکو | ۰۲:۴۵، ۱۸ نوامبر | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| تهران | ۰۳:۱۵، ۱۸ نوامبر | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| نیودهلی | ۰۵:۱۵، ۱۸ نوامبر | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| توکیو، سئول | ۰۸:۴۵، ۱۸ نوامبر (روز) | پس از نیمهشب ۱۷ به ۱۸ و ۱۸ به ۱۹ نوامبر |
| نیویورک | ۱۸:۴۵، ۱۷ نوامبر (کانون هنوز بالا نیامده) | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
| لس‌آنجلس | ۱۵:۴۵، ۱۷ نوامبر (روز) | نیمهشب تا سپیدهدم، ۱۸ نوامبر |
اشتباه‌های رایج
تماشا در اوایل شب.
راه درست: ناسا توصیه می‌کند از حدود نیمهشب تا سپیدهدم تماشا کنید [4].
انتظار توفانی با صدها شهاب.
راه درست: IMO در ۲۰۲۶ ZHR حدود ۱۵ و فقط ردهای غبار ضعیف را پیش‌بینی می‌کند [3].
خیره شدن فقط به صورت فلکی شیر.
راه درست: شهابها در سراسر آسمان ظاهر میشوند؛ ناسا می‌گوید شهاب‌های دور از کانون بلندتر به نظر می‌رسند [4].
استفاده از دوربین دوچشمی یا تلسکوپ.
راه درست: شهابها را می‌توان با چشم غیرمسلح دید؛ دوربین دوچشمی یا تلسکوپ لازم نیست [1].
ناامید شدن پس از چند دقیقه بیرون ماندن.
راه درست: ناسا می‌گوید چشم‌ها در تاریکی در کمتر از ۳۰ دقیقه سازگار میشوند؛ راهنمای نوامبر آن حدود نیم ساعت را پیشنهاد می‌کند [2][4].
پرسش‌های پرتکرار
بارش شهابی لئونید در ۲۰۲۶ چه زمانی است؟
از ۶ تا ۳۰ نوامبر فعال است و شب ۱۷ به ۱۸ نوامبر به اوج میرسد؛ بیشینه پیشبینیشده IMO ساعت ۲۳:۴۵ UTC روز ۱۷ نوامبر است [1][3]. صفحه لئونید ناسا و AMS شب اوج را ۱۶ به ۱۷ نوامبر فهرست میکنند [4][6].
بهترین زمان دیدن لئونیدها چه موقع است؟
از حدود نیمهشب تا سپیدهدم و پس از غروب ماه. راهنمای نوامبر ناسا بامدادهای ۱۷ و ۱۸ نوامبر را نام میبرد و رصدخانه سلطنتی اوج را غروب ۱۷ تا ساعتهای اولیه ۱۸ نوامبر میداند [1][2][4].
لئونیدها در ساعت چند شهاب تولید میکنند؟
زیر آسمان تاریک ایدهآل تا حدود ۱۵ شهاب در ساعت؛ بیشتر بینندگان کمتر خواهند دید [2][3].
برای دیدن لئونیدها کجا را نگاه کنم؟
به بخش وسیعی از آسمان تاریک نگاه کنید؛ شهابها در هر جا ظاهر میشوند و به نظر میرسد از شیر (Leo) میآیند [1][4].
آیا در ۲۰۲۶ توفان شهابی لئونید رخ میدهد؟
توفانی انتظار نمیرود. محاسبات مدلی IMO فقط ردهای غبار کمچگالی را نشان میدهد، نه به اندازهای که فوران چشمگیری پدید آورد [3].
واژه‌نامه
- کانون (Radiant)
- نقطه‌ای در آسمان که شهاب‌های یک بارش از آن میآیند به نظر میرسد؛ برای لئونیدها، در صورت فلکی شیر.
- نرخ ساعتی سمت‌الرأسی (ZHR)
- تعداد شهاب‌هایی که یک ناظر در یک ساعت زیر آسمان کاملاً تاریک و با کانون بالای سر می‌بیند.
- توفان شهابی
- فورانی از دست‌کم ۱٬۰۰۰ شهاب در ساعت.
- گوی آتشین (Fireball)
- شهابی بسیار درخشان، درخشان‌تر از قدر ۳−.
- حضیض خورشیدی (Perihelion)
- نقطه‌ای از مدار دنبالهدار که در آن به خورشید نزدیک‌ترین است.
منابع
- Leonid meteor shower 2026: when and where to see it in the UK Royal Observatory Greenwich
- What's Up: November 2026 Skywatching Tips from NASA NASA · 2026-11-02
- 2026 Meteor Shower Calendar International Meteor Organization
- Leonids NASA
- 55P/Tempel-Tuttle NASA
- Meteor Shower Calendar American Meteor Society
نظرات
نظرهای برتر