Özel: ABD ve İngiltere, Hürmüz Boğazı hakkında uluslararası bir konferans planlıyor

- Axios muhabiri Barak Ravid

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere, gelecek hafta Londra’da düzenlenmesi planlanan üst düzey bir toplantı hazırlığında. Toplantının, Hürmüz Boğazı’nda deniz taşımacılığını korumaya yönelik olası bir uluslararası koalisyonun oluşturulmasına odaklanacağı belirtiliyor. Bu konuyu, iki Avrupalı diplomat ve konuyla ilgili iki başka kaynak Axios’a söyledi.

Neden önemli: Hürmüz Boğazı’nın ticari gemi taşımacılığına yeniden açılması, ABD’nin İran’la savaşını sonlandırmaya yönelik herhangi bir stratejisinin ve küresel enerji piyasalarını istikrara kavuşturma çabalarının kilit unsurlarından biri.

Toplantının zamanlaması ve kesin tarihi hâlâ gözden geçiriliyor ve kesinleştirilmiş değil. Avrupalı diplomatlara göre bu toplantı, Batılı ülkelerin yanı sıra bölgedeki ülkelerden savunma bakanlarını ve üst düzey askeri komutanları bir araya getirebilir.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in ve ABD Ortak Kurmay Başkanlığı Başkanı General Dan Kin’in bu toplantıya katılması bekleniyor. Beyaz Saray ve Pentagon, yorum talebine derhal yanıt vermedi. Washington’daki İngiltere Büyükelçiliği de yorum yapmayı reddetti.

Ne oldu: İran, iki hafta önce Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırılar başlattığından bu yana ABD, ülkenin güney kıyıları boyunca İran’ın askeri hedeflerine karşı günlük saldırılar düzenliyor.

Son dört günde İran’ın ticari gemilere yönelik herhangi bir saldırısı olmadı. Bazı ABD’li savunma yetkilileri, bunun nedeninin ABD saldırılarının Hürmüz Boğazı çevresindeki İran’ın askeri kapasitesini neredeyse ortadan kaldırmış olması olduğunu söylüyor.

Başka yetkililer ise İran’ın bu bölgede gemilere saldırma yeteneğinin hâlâ bulunduğunu düşünüyor.

Çarşamba günü Başkan Trump, eğer İran Hürmüz Boğazı’nda tekrar gemilere saldırırsa ABD’nin köprüleri ve elektrik santrallerini, aralarında Tahran’dakiler de olmak üzere, bombalayacağını söyledi. Buna karşılık İran, ABD’nin müttefiki olan Körfez ülkelerinin altyapılarını tehdit etti.

Daha geniş resim: Hürmüz Boğazı’na ilişkin gerilimler, Umman’da İran ve Katar arasında bölgeye yönelik yeni bir anlaşmaya dair görüşmelerin sonuçsuz bitmesinin ardından tırmandı.

Bunun hemen ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, görüşmeler için Tahran’a döndü ve Devrim Muhafızları Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırılar başlattı.

Cuma günü, boğazın yeniden açılmasına ilişkin mekanizma konusunda görüşmelerin yeniden başlatılması için Umman’dan bir heyet Tahran’a geldi.

Cuma günü Erakçi, İran ile ABD arasındaki görüşmelerde arabuluculardan biri olan Pakistanlı mevkidaşıyla çeşitli inisiyatifleri ve teklifleri konuştuklarını söyledi.

Şöyle dedi: “Bizimle Amerika Birleşik Devletleri arasında arabulucu olmaması değil sorun; sorun, ABD’nin yaklaşımı.”

Erakçi, İran’ın “ABD’nin zorbalığına boyun eğmeyeceğini” ve Hürmüz Boğazı’ndaki çıkarlarını koruyacağını ekledi.

Şöyle dedi: “İran halkının hedefleri ve meşru talepleri gerçekleşmediği sürece, kendi yolumuzda devam etmemizin doğal olduğu bir durum.”

Erakçi, Cuma günü Umman Dışişleri Bakanı Badr Busaidi ile telefon görüşmesinde “Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin geçişinin ve deniz taşımacılığının güvenliği” hakkında konuştu.

İran Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada: “İki bakan, deniz güvenliğini korumanın önemine vurgu yaptı ve bölgede gerilimin daha fazla tırmanmasını önlemeye yönelik bölgesel çözümler ile iş birliğini ele aldı” dedi.

Perde arkasında: Kaynaklar, ABD’nin Hürmüz Boğazı için uluslararası bir koalisyonun oluşturulmasına dair son aylarda İngiltere ve Fransa’nın birkaç ülkeyle yürüttüğü görüşmelere dayanarak harekete geçmek istediğini söyledi.

Pek çok ülkenin en önemli koşullarından biri, boğazdaki çatışmaların sona ermesi; böylece güvenli bir uluslararası deniz görevini yürütmek için sahadaki koşulların oluşması.

Kaynaklar, ABD’nin müttefiklerinden mayın avcıları, deniz araçları ve insansız hava araçları gibi askeri teçhizatları bölgeye sevk etmelerini istediğini, bunun da deniz taşımacılığı güzergâhlarının güvenliğine katkı sağlamak amacıyla yapıldığını söyledi.

Avrupalı bir diplomat şunları söyledi: “Amerikalılar bir çıkış yolu arıyor ve bizim yardımımızı istiyor.”