اختصاصی: آمریکا در مورد یک سایت هستهای مخفی سوریه، توافقی محرمانه ترتیب داد
به گفته مقامهای اسرائیلی و آمریکایی، آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) بهزودی مواد هستهای ذخیرهشده در یک سایت مخفی در سوریه را خارج خواهد کرد؛ اقدامی که پس از دستیابی دولت ترامپ به تفاهمهایی با سوریه و اسرائیل انجام میشود.
چرا مهم است: دولت ترامپ و آژانس بینالمللی انرژی اتمی با سرعت تلاش کردند به یک توافق دیپلماتیک برای ایمنسازی این مواد دست پیدا کنند و مانع تشدید تنش میان اسرائیل، سوریه و احتمالاً حتی ترکیه بر سر این سایت حساس شوند.
مقامهای آمریکایی میگویند این ماجرا رویکرد رئیسجمهور ترامپ در قبال سوریه را تأیید میکند و نشان میدهد آمریکا چگونه از روابط نزدیک خود با دولت جدید سوریه برای خنثی کردن یک بحران بالقوه استفاده کرده است.
این کشمکش چشمگیر و پشتپرده میان تهدید و دیپلماسی بر سر این سایت مخفی، ماهها ادامه داشت و سرانجام چند هفته پیش به نتیجه رسید؛ اما تاکنون گزارش نشده بود.
مرور گذشته: حکومت بشار اسد یک برنامه هستهای مخفی را با محوریت رآکتور مخفی الکِبَر توسعه داده بود.
پس از آنکه اسرائیل در سال ۲۰۰۷ این رآکتور را بمباران کرد، برنامه هستهای سوریه عمدتاً نابود شد. با این حال، چند سایت تحقیقاتی و توسعهای و محل ذخیرهسازی باقی ماند که عمدتاً غیرفعال بودند.
پس از سقوط حکومت اسد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی با دولت جدید سوریه توافقی امضا کرد که به این نهاد اجازه میداد از رآکتور الکِبَر و چند سایت دیگر مرتبط با فعالیتهای هستهای گذشته سوریه بازدید کند.
چارلز لیستر، پژوهشگر مقیم مؤسسه خاورمیانه، گفت دولت جدید سوریه مشتاق است مسائل حساسی را که از حکومت اسد به ارث برده، از جمله پروندههای مربوط به سلاحهای هستهای و شیمیایی، حلوفصل کند؛ مسائلی که میتوانند تلاشهای این کشور برای بازسازی جایگاه بینالمللیاش را خدشهدار کنند.
پشت صحنه: یکی از تأسیساتی که اسرائیل طی دو سال گذشته از نزدیک زیر نظر داشته، «سایت ۹۹» نام دارد.
بر اساس گفته دو مقام اسرائیلی، حکومت اسد مواد هستهای را در این محل ذخیره کرده بود که بخشی از پروژه رآکتور هستهای الکِبَر بوده است.
یک مقام آمریکایی گفت این مواد شامل کیک زرد بوده است؛ پودری حاصل از سنگ معدن اورانیوم که میتواند بعداً بیشتر فرآوری و در نهایت، به عنوان بخشی از چرخه سوخت هستهای، غنیسازی شود.
این مقام آمریکایی گفت حکومت اسد همچنین بقایای دیگر و «مواد باقیمانده» از سایت الکِبَر را در «سایت ۹۹» ذخیره کرده بود.
اگرچه مواد موجود در این سایت قابلیت استفاده برای ساخت سلاح هستهای را ندارند، اما میتوان از آنها در یک بمب کثیف استفاده کرد؛ یعنی یک وسیله انفجاری متعارف که مواد رادیواکتیو را در محیط پخش و منطقه را آلوده میکند، نه اینکه انفجار هستهای ایجاد کند.
مقامهای اسرائیلی گفتند ارتش اسرائیل مدت کوتاهی پس از سقوط حکومت اسد، ورودیهای این سایت را بمباران کرد تا از دسترسی به آن جلوگیری شود.
جزئیات بیشتر: یک مقام آمریکایی گفت بیش از یک سال است که اسرائیل و آمریکا درباره بهترین راه برای رسیدگی به «سایت ۹۹» گفتوگو میکنند.
مقامهای ارشد شورای امنیت ملی کاخ سفید و نهاد متناظر آن در دفتر نخستوزیر اسرائیل بهطور نزدیک روی این موضوع همکاری کردهاند.
بر اساس گفته یک مقام اسرائیلی، اسرائیل به دولت ترامپ روشن کرده بود که باقی ماندن مواد هستهای در این سایت را تحمل نخواهد کرد.
مقامهای اسرائیلی گفتند اسرائیل حتی تهدید کرده بود در صورتی که مواد هستهای خارج نشوند یا نشانهای از تلاش سوریه برای دسترسی به این مواد مشاهده شود، بار دیگر این سایت را بمباران خواهد کرد.
یک مقام آمریکایی گفت با وجود نگرانی اسرائیلیها، آنها هرگز در آستانه بمباران این سایت قرار نداشتند.
در نهایت، به گفته یک مقام آمریکایی، آمریکا و اسرائیل توافق کردند که بهترین رویکرد، جلب «موافقت» دولت سوریه برای خارج کردن مواد باشد.
وقتی دولت ترامپ موضوع را با دولت سوریه مطرح کرد، مقامهای سوری گفتند از وجود مواد هستهای در این سایت اطلاعی نداشتهاند.
یک مقام آمریکایی گفت: «تعداد بسیار کمی از افراد در آمریکا، اسرائیل و سوریه از این موضوع اطلاع داشتند.»
همین مقام گفت آمریکا با حکومت پس از اسد رابطهای سازنده برقرار کرده است. او افزود: «وقتی در مورد مسائل مختلف با سوریها همکاری میکنیم، آنها شرکای خوبی هستند.»
ماجرا: چند هفته پیش، اسرائیلیهایی که سایت را زیر نظر داشتند، حرکاتی را در منطقه شناسایی کردند که باعث شد گمان کنند دولت جدید سوریه از تفاهمها عقبنشینی کرده و در تلاش است به مواد هستهای دسترسی پیدا کند؛ موضوعی که مقامهای اسرائیلی و آمریکایی آن را تأیید کردند.
اسرائیلیها حتی نگران بودند که ترکیه به دولت سوریه برای دستیابی به مواد هستهای کمک میکند.
یک مقام آمریکایی گفت: «اسرائیلیها همیشه چیزهای مختلف را بررسی میکنند تا مطمئن شوند همهچیز درست به نظر میرسد و خوب است که این کار را انجام میدهند.»
دولت ترامپ از اسرائیل خواست هیچ اقدامی انجام ندهد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را وارد ماجرا کرد.
نتیجه: سه هفته پیش، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دولت سوریه توافقی را برای خارج کردن مواد هستهای از این سایت امضا کردند.
کاخ سفید، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دفتر نخستوزیر اسرائیل از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کردند.
آنچه باید زیر نظر داشت: مقامهای آمریکایی میگویند عملیات مربوط به «سایت ۹۹» همچنان ادامه دارد و مواد هنوز از سایت خارج نشدهاند.
این مقام آمریکایی گفت: «ما فکر میکنیم همه از نتیجه راضی هستند. امیدواریم بتوانیم بهزودی روند خارج کردن مواد را آغاز کنیم و پیش از پایان سال به آن خاتمه دهیم.»
نظرها
نظرهای برتر