New Glenn 2027-ci ilin yanvarına keçdi: nə baş verdi

Dəqiq olaraq nə təxirə salındı?

Blue Origin-in ağır yükdaşıyan orbital raketi New Glenn-in növbəti uçuşu 2026-cı ildə baş tutmayacaq. Məktubu görən CNBC-nin məlumatına görə, Blue Origin-in baş icraçı direktoru Dave Limp 4 noyabr 2026-cı il, çərşənbə günü işçilərə göndərdiyi daxili məktubda raketin uçuşlara qayıdışının artıq 2027-ci ilin yanvarına hədəfləndiyini bildirib; bu, şirkətin 2026-cı ilin sonuna qədər yenidən uçmaq üzrə əvvəlki hədəfindən gecdir ^[2]. CNBC qeyd edir ki, məktub barədə əvvəlcə Financial Times xəbər verib ^[2]; Ars Technica-nın məqaləsi də yanvar hədəfindən bəhs edir ^[3].

Gecikmənin miqyası önəmlidir. Məsələdən xəbərdar olan bir şəxs CNBC-yə yanvar müddətinin əvvəlki hədəfdən təxminən 10 gün gec olduğunu deyib ^[2]. Ars Technica da məsələni eyni cür təqdim edərək bir ayın nə fərq yaratdığını soruşub ^[3]. Deməli, «2027-ci ilə təxirə salındı» başlığı doğrudur, lakin o, bir illik gecikməni deyil, dekabrın sonundakı hədəfdən yanvara keçidi təsvir edir.

Blue Origin-in ictimai yeniləmə səhifəsində 13 noyabr 2026-cı il tarixinə buraxılış tarixi göstərilmir. Onun 10 noyabr tarixli son qeydində deyilir ki, dəyişdirilmiş mühərrik klapanı ixtisas sınaqlarından keçib və şirkət qəza ilə bağlı araşdırmanı noyabrın sonlarında başa çatdırmağı gözləyir ^[1]. Buna görə də yanvar tarixi Blue Origin-in ictimai bəyanatına deyil, CNBC, Financial Times və Bloomberg-in yaydığı məktuba əsaslanır.

2026-cı ilin mayında New Glenn ilə nə baş verdi?

28 may 2026-cı ildə bir New Glenn raketi Keyp-Kanaveraldakı 36 nömrəli buraxılış kompleksində, statik yandırma və ya hotfire kimi tanınan buraxılışdan əvvəlki mühərrik sınağı zamanı meydançada partladı ^[4]. Spaceflight Now hadisənin vaxtını EDT ilə axşam saat 9 kimi göstərib (29 may, 01:00 UTC, İstanbul vaxtı ilə 04:00) ^[4]. Blue Origin bütün əməkdaşların təhlükəsiz olduğunu bildirib ^[1].

Raket Amazon-un peyk interneti şəbəkəsi Amazon Leo üçün 48 peyk daşıyacaq dördüncü orbital uçuşuna hazırlanırdı ^[5]. Peyklər raketin üzərində deyildi; onlar hələ ayrıca hazırlıq obyektində idi ^[4][5]. Bu buraxılış Amazon Leo-nun New Glenn-də sifariş etdiyi 24 buraxılışın birincisi olmalı idi ^[4].

Partlayış başqa bir uğursuzluğun bağlanmasından cəmi bir neçə gün sonra baş verdi. Blue Origin 22 mayda ABŞ Federal Aviasiya İdarəsindən (FAA) üçüncü missiya NG-3-dən sonra uçuşları bərpa etmək icazəsi almışdı; həmin missiyada yuxarı pillədəki problem müştərinin peykini yanlış orbitdə qoymuşdu ^[4]. FAA bildirib ki, o qəzaya hidravlik xətti donduran kriogen sızma səbəb olub ^[4].

Partlayışa nə səbəb oldu?

Blue Origin qəzanın mənbəyini raketin BE-4 mühərriklərindən birinin əsas oksigen klapanı kimi müəyyən edib; Limp deyir ki, bu nəticə avadanlığın çıxarılıb yoxlanılması ilə təsdiqlənib ^[1]. New Glenn-in birinci pilləsində hər biri təxminən 640.000 funt dartı qüvvəsi yaradan yeddi BE-4 mühərriki var ^[5].

Şirkət mühərriki yenidən layihələndirmək əvəzinə klapanı dəyişdirməyi seçdi. O, 5 avqustda dəyişikliklərin kiçik olduğunu və mövcud mühərriklərə tətbiq oluna biləcəyini bildirdi ^[1]. 10 noyabrda isə dəyişdirilmiş klapanın ixtisas sınaqlarını başa vurduğunu, artıq qarşıdakı uçuşların mühərriklərində quraşdırıldığını və donanmanın qalan hissəsinə tətbiq edildiyini açıqladı ^[1].

Bu, digər raketlərə təsir edirmi?

Bəli, ola bilər. United Launch Alliance-in Vulcan raketi iki BE-4 mühərrikindən istifadə edir. Vulcan versiyası tam eyni deyil, lakin ULA Spaceflight Now-a bildirib ki, Blue Origin lazımi dəyişiklikləri Vulcan-ın mühərriklərində də edəcək ^[5].

Buraxılış meydançasının yenidən qurulması niyə vaxt apardı?

Partlayış Blue Origin-in yeganə orbital buraxılış meydançasına ziyan vurdu ^[5]. İlk yoxlamalar qorxulandan yaxşı idi: 1 iyunda Limp yanacaq çənlərinin və su qülləsinin yaxşı vəziyyətdə olduğunu, əsas dəstək qülləsinin isə yerində təmir edilə biləcəyini dedi ^[1]. Yaxınlıqdakı inteqrasiya binasında saxlanılan bir sürətləndirici və üç ikinci pillə də zədəsiz görünürdü ^[1].

Blue Origin meydançanı əvvəlki kimi bərpa etmək əvəzinə raketləri hazırlama üsulunu dəyişdi. Şirkət raketi meydançaya daşıyıb şaquli vəziyyətə qaldıran daşıyıcı-qaldırıcı maşından imtina edərək hibrid prosesə keçdi: pillələr qapalı məkanda üfüqi şəkildə birləşdirilir, raket meydançada kranla şaquli vəziyyətə qaldırılır və faydalı yük raket şaquli vəziyyətdə olduqdan sonra əlavə edilir ^[1]. Limp bunun daha tez-tez buraxılışlara da imkan verəcəyini deyib ^[1].

CNBC-yə görə, Limp-in məktubu yeni gecikməni yay aylarındakı pis hava da daxil olmaqla bərpa işlərindəki gecikmələrlə izah edib və Limp bu sürətlə yenidən qurmağın «asan olmadığını» deyib ^[2]. Limp həmçinin CNBC-yə bildirib ki, partlayışdan sonrakı ilk təhlil 2028-ci ilin ortalarına qədər uçuş olmayacağını göstərirdi ^[2].

Gecikmə Amazon Leo, NASA və SpaceX üçün nə deməkdir?

Amazon Leo. CNBC-nin məlumatına görə, gecikmələr buraxılışlarının bir hissəsi üçün New Glenn-ə güvənən Amazon peyk şəbəkəsinin qurulmasını ləngidib; Amazon bu arada United Launch Alliance və Arianespace-ə müraciət edib ^[2]. Amazon Leo SpaceX-in Starlink xidməti ilə rəqabət aparır; «Starlink nədir?» bələdçisi bu cür xidmətin necə işlədiyini izah edir.

NASA və Ay. Blue Origin-in pilotsuz Blue Moon Mark 1 eniş aparatının da New Glenn-ə ehtiyacı var. Ars Technica xəbər verib ki, onun buraxılışı uçuşlara qayıdış missiyasından sonra, 2027-ci ilin yazına planlaşdırılıb ^[3]. Avqustda Blue Origin rəsmisi Spaceflight Now-a bildirib ki, şirkət ilk eniş aparatını hazırlayıb New Glenn hazır olana qədər saxlamaq üzərində işləyir və bu buraxılışı 2027-ci ilin birinci rübündə gözləyir ^[5]. Limp CNBC-yə şirkətin 2028-ci ildə Ay missiyası üçün ilk müştərisinin də olduğunu deyib ^[2].

SpaceX. CNBC SpaceX-i Blue Origin-in əsas rəqibi adlandırır və yazır ki, Blue Origin onunla rəqabət aparmaq üçün buraxılış tezliyini artırmağa çalışır; həmçinin əlavə edir ki, SpaceX Starship sınaqlarına üstünlük vermək üçün Falcon 9 buraxılışlarını tədricən azaldıb ^[2]. SpaceX-i investisiya kimi izləyən oxucular «SpaceX səhm qiyməti (SPCX)» bələdçisinə baxa bilər.

Blue Origin 5 noyabrda nə elan etdi?

Məktubdan bir gün sonra Blue Origin iki uzunmüddətli xəbər yaydı. Heç biri yanvar hədəfini dəyişmir, lakin şirkətin hansı istiqamətə getdiyini göstərir.

• Northstar mühərriki. Maye oksigen və mayeləşdirilmiş təbii qazla işləyən, BE-4-ün 640.000 funtuna qarşı 715.000 funt dartı qüvvəsi yaradan yeni birinci pillə mühərriki. Blue Origin deyir ki, onun kütləsi 30% az, hissələrinin sayı 50% azdır və 65%-dən çoxu əlavə üsulla istehsal (sənaye 3D çapı) ilə hazırlanır ^[6]. Mühərrik inkişaf sınaqları mərhələsindədir; Blue Origin uçuş tarixi açıqlamayıb ^[6].
• GS3 üçüncü pilləsi. Birbaşa geostasionar orbitə və ya Yerdən kənara gedən missiyalar üçün BE-7 mühərriki ilə işləyən istəyə bağlı üçüncü pillə. Blue Origin deyir ki, o, gələcəkdəki daha böyük 9x4 aparatında geostasionar orbitə 14 tona, Aya doğru isə 20 tona qədər, bugünkü 7x2 New Glenn-də isə 8 və 10 ton yük çatdıra bilər ^[7]. Onun 2028-ci ilə planlaşdırılan dövlət Ay orbiti missiyası üçün müqaviləsi var ^[7].

Bundan sonra nəyi izləmək lazımdır?

• Araşdırma hesabatı. Blue Origin qəza araşdırmasını 2026-cı ilin noyabrının sonlarında bitirməyi gözlədiyini deyir ^[1].
• İctimai buraxılış tarixi. Hələlik yanvar tarixi barədə məlumat yayılmış daxili məktubdan gəlir ^[2]. Blue Origin-in öz saytında tarix və ya FAA lisenziyasının yenilənməsi daha etibarlı olardı.
• Meydançanın hazırlığı. Yeni kran əsaslı prosesə malik bərpa olunmuş meydançadan ilk uçuşun özü bir sınaqdır ^[1].
• Blue Moon Mark 1. Xəbərlərə görə, uçuşlara qayıdışdan sonra, 2027-ci ilin yazına planlaşdırılıb ^[3].

Kosmik uçuşlarda buraxılış tarixləri tez-tez dəyişir. 2027-ci ilin yanvarı da daxil olmaqla istənilən hədəfə vəd kimi deyil, plan kimi baxın.